Қазақстандағы Үлбі металлургия зауытында төмен байытылған уранның халықаралық қоры - Ядролық отын банкін құру жоспарланып отыр. Осы жобаның келіссөздер кезеңі, іске асыру әлеуеті, экономикалық және саяси пайдасы туралы «Экспресс-К» (4 сәуір, «Ядерный ва-банк», авторы Сергей Васильев) газетіне берген сұхбатында ҚР Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов жан-жақты айтқан. Сол сұхбаттың тұщымды тұстарын назарларыңызға ұсынып отырмыз.
- Ядролық отын банкін құру үшін неліктен Қазақстан лайықты үміткер деп танылып отыр?
- Оған бірқатар маңызды себептер бар. Біріншіден, елдің әлеуметтік-саяси ахуалы тұрақты және мемлекеттің ішкі саяси бағыты салмақты. Бұл жобаға қатысушылар тарапынан қажетті сенімділік деңгейін қамтамасыз етуге жол ашпақ. Екіншіден, Қазақстан Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттікпен (МАГАТЭ) сенімді әріптестік қарым-қатынас орнатқан. Сондай-ақ жобаның саяси қолдауын қамтамасыз ететін ядролық қаруды таратпау тәртібін нығайту саласында оң мәртебесі бар. Үшіншіден, экспорттық бақылаудың дамыған жүйесі, ядролық материалдарды лицензиялау, сақтау, тасымалдау және сыртқа шығару мәселелерін шешуге арналған нормативті-құқықтық қорымыз бар. Төртіншіден, мемлекетте ядролық материалдарды ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін аймақтар қарастырылған. Олар қорғауды қамтамасыз етудің алғышарттарына жауап беріп, Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттіктің кепіліне алынған. Бесіншіден, қолдағы өнеркәсіптік кәсіпорындардың қажетті технологиясы, мамандары, ядролық отын айналымында тәжірибесі бар. Алтыншыдан, Қазақстан ресейлік Ангарск қаласындағы уранмен байыту халықаралық орталығына атсалысып отыр. Бұл орталықтың қуатын банкте сақталған төмен байытылған уран қорын одан әрі байыту үшін пайдалануға жол ашады.
- Ядролық отын банкі құрылған соң Қазақстан лаңкестіктің нысанасына айналмай ма?
- Алдымен кез келген мемлекет лаңкестіктің көлеңкесіне түсуі ықтимал екенін атап өткен жөн. Төмен байытылған уран терроршылардың қызығушылығын оятпайтыны хақ. Негізінен төмен байытылған уранның шағын көлемін сақтау жайында әңгіме өрбімек. Сондай-ақ кәсіпорынды жеке қорғау жүйесінің мықтылығы әжептәуір, оның қауқары Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттік, тәуелсіз сарапшылар тарапынан жоғары бағаланған. Мамандардың сараптауына сәйкес әлемнің жетекші мемлекеттеріндегі осы тектес жүйеге қарағанда да артықшылығы басым. Қаскүнемдердің ядролық материалдарға қолжетімділігін, тіпті лаңкестік шабуыл болған күннің өзінде, көп деңгейлі жеке қорғау жүйесі жоққа шығарады. Сонымен қатар елімізде экспорттық бақылаудың тезге салынған жүйесі іске қосылған. Соның арқасында сезімтал өнімдердің кез келген тасымалы жан-жақты қадағаланады. Аталмыш тауардың санатына ядролық материалдар да енетіні сөзсіз.
- Банктің Қазақстанда ашылуына қарсылық танытып отырған сарапшылар техногенді апаттың тәуекелі жоғары екенін алға тартуда. Бұл күдікті жоққа шығаруға бола ма?
- Банк құрылса, қосымша техногенді тәуекел шықпайды. Себебі Үлбі металлургиялық зауыты 40 жылдан астам уақыт бойы атомдық реакторлар үшін отын дәрмектерін өндіріп келеді. Бұл КСРО аумағындағы атомдық электр стансаларындағы сұраныстың 80 пайызын және ынтымақтас мемлекеттерді уран дәрмектерімен қамтамасыз еткен ірі кәсіпорын. Зауытта жылына 1200 тонна отын дәрмектері өндірілді. Шикізат ретінде төмен байытылған уран гексафторид түрінде кәдеге жаратылады. Оның дәл сол түрі халықаралық банкте сақталмақ. Соның нәтижесінде бүгінде бір уақытта қоймаға 800 тоннаға дейін гексафторид орналастыруға жол ашық. Халықаралық банкте оның 60-80 тоннасын сақтау көзделіп отыр.
Айта кеткен ләзім, 40 жыл ішінде Үлбі металлургиялық зауытында аталмыш материалға байланысты ешқандай оқыс оқиға орын алмады. Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттікке қарасты төмен байытылған уранды сақтау үшін тың нысандардың іргетасын қалаудың қажеті шамалы. Қолдағы қойманың шағын алаңында банк еркін жайғасатын болады.
Төмен байытылған уран банкін орналастыру үшін алаң таңдауда ҮМЗ-да уақыт сынынан өткен қоршаған ортаны қорғаудың жоғары нәтижелі жүйесінің ендірілгені басымдыққа ие болды. Ол ядролық материалдармен қауіпсіз түрде жұмыс істеуге кепілдік береді. 1995 жылдан бері «ҮМЗ» АҚ ядролық материалдармен жұмысы Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттік инспекторларының қадағалауына алынған. Кәсіпорын мамандарының тұжырымдамасына сәйкес төмен байытылған уран банкін құру жобасының жүзеге асырылуы аймақтағы экологиялық ахуалға кері әсерін тигізбейді әрі қалың бұқараға да қауіп төндірмейді.
- Банкті құру жұмыстары қаржыландырудың қай тетігі арқылы жүзеге асырылуда?
- Аталмыш жобаға қарастырылған 150 млн. долларға жуық қаражат түрлі мемлекеттер мен ұйымдардың еркін түрдегі жарналары есебінен жиналып, Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттікке тапсырылды. Nuclear Threat Initiative қоры 50 млн. АҚШ долларын, Норвегия 5 млн. АҚШ долларын, АҚШ 49,54 млн. доллар, Біріккен Араб Әмірліктері 10 млн. доллар, ЕО 25 млн. еуро және Кувейт 10 млн. АҚШ долларын бөліп отыр. Бүгінгі нарықтық бағаға сәйкес бұл қаражат 60-80 тоннаға жуық төмен байытылған уранды сатып алып, АЭХА банкі орналасқан мемлекетке әкелуге толық жетеді.

ҚазАқпарат

 

- Биыл мамыр айында жылда Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен өтіп келе жатқан VI Астана экономикалық форумы болады. Мемлекет басшысының берген бағасы бойынша бұл форум бүгінде әлемге аты әйгілі теоретиктер мен практиктерді бір арнаға тоғыстыратын жаһандық оқиғаға айналды. Шараға Қазақстанның мемлекеттік органдары да белсене қатысады.
АЭФ аясындағы диалогтың дамуына ҚР Әділет министрлігінің қандай үлес қосатындығы туралы ведомство басшысы Берік Имашев біздің тілшілерімізге айтып берген еді. Сол сұхбатты назарларыңызға ұсынамыз.
- Берік Мәжитұлы, Астана экономикалық форумының алдында қандай міндеттер тұр?

- Өздеріңіз білесіздер, 2008 жылдың аяғында әлемнің барлық елдерін қаржы-экономикалық дағдарыс дүмпуі шарпып өтті, оның әсері Қазақстанға да тиді. Осының нәтижесінде әлемдік экономикалық реформалардың диалогын біріздендіру үшін құрамына Ұлыбритания, Германия, Италия, Канада, Ресей, АҚШ, Франция және Жапония үкіметтері кіретін «G-8» - «Үлкен сегіздік» форматын және әлемнің 20 экономикасының өкілдері ретінде қаржы министрлері мен орталық банктердің басшылары кеңесі «G-20» халықаралық форматын құрып отыр. Алайда, біраз уақыт өткен соң бұл форматтар дағдарысқа қарсы бағдарламаларды одан әрі алып жүруге жеткіліксіз болып қалды. 2011 жылдың соңында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев диалогтың жаңа форматын ұсынды, ол қазір «G-GLOBAL» деген атпен белгілі.
Бұл жобаны әлемдік қауымдастық толық мойындады, сондықтан ол Астана экономикалық форумының аясында алғаш рет сыналды. Бұл форумның негізгі мақсаты экономист-ғалымдар мен практиктерді, бизнес өкілдері мен халықаралық ұйымдарды қатыстыра отырып, әлеуметтік-экономикалық, құқықтық және мәдени мәселелерді оңтайлы шешудің жолдарын қарастыру болып табылады. V Астана экономикалық форумында сөз сөйлеген Қазақстан Президенті «Бүгінде басқа елдердің тиімді даму тәжірибесін білу және соны пайдалану өте маңызды. Бұл тұрғыда Қазақстан мұндай әріптестікке әрдайым әзір. Өзі үйренуге және барлық достарымен білгендерін бөлісуге дайын», - деді.
Бұл идеяны жүзеге асыру мақсатында «G-GLOBAL» атты коммуникативтік Интернет-алаң іске қосылды. Ол диалог диапазонын айтарлықтай кеңейтіп, қатысушылар қатарын он шақты есе көбейтті. «G-GLOBAL» алаңында әлемдік экономика мен валюталық-қаржылық жүйені қайда құру, инновациялық даму мәселелерін шешу, ядролық және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, этносаралық және дінаралық толеранттылықты қалыптастыру мәселелері, геосаясат және басқа да аспектілер күн сайын қызу талқыланып жатады.
- Астана экономикалық форумында Әділет министрлігінің қандай бастамалары қолдау тапты?
- Қазақстан халқына 2007 жылы 28 ақпанда жолдаған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында Президент: «Интеллектуалдық меншік пен сауда маркаларын қорғауды нығайта отырып, технологиялық сектордың дамуына ықпал ету қажет. Танысуға және қаржыландыруға қолжетімді инновациялар мен патенттер банкін құру керек», - деп атап өткен.
Сонымен қатар, 2012 жылдың 14 желтоқсанында жасаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында Мемлекет басшысы авторлық құқық пен патенттерді реттейтін заңнамаларды тексерістен өткізіп, бұған дейін берілген барлық патенттер мен тіркелген авторлық құқықтарды коммерциялау мүмкіндігін қарастыруды тапсырған болатын.
Интеллектуалдық меншіктің әлемдік экономикадағы рөлі артып келе жатқанын ескере отырып, Әділет министрлігі жыл сайынғы Астана экономикалық форумына белсене қатысады. Мәселен, 2012 жылы V Астана экономикалық форумы аясында министрлік Дүниежүзілік интеллектуалдық меншік ұйымының қолдауымен «дөңгелек үстел» және дискуссияға арналған ашық алаң форматында «Экономикалық дамудағы интеллектуалдық меншіктің орны» атты Панельдік сессия өткізген болатын. Сондай-ақ, V Астана экономикалық форумы шеңберінде «Шапағат» өнертапқыштар конкурсының жеңімпаздарын марапаттау рәсімі өткізілді.
- Биыл VI Астана экономикалық форумы шеңберінде өткізілетін қандай шараларға Әділет министрлігінің қатысуы жоспарланған?
- Интеллектуалдық активтер қазіргі заманғы экономиканың негізгі қозғаушы күші, олар әлем елдерінің жоғары қарқынмен дамуына ықпал етеді. Әлемдік нарыққа толыққанды интеграциялану интеллектуалдық меншіктің құқын қорғау жүйесін дамытпайынша мүмкін емес. Қазақстанның дәл қазіргі даму кезеңі үшін интеллектуалдық меншікті қорғау ең басты тапсырмалардың бірі. Сонымен қатар, Интернет желісіндегі авторлар мен қолданушылардың құқығын қорғау тек Қазақстанмен шектеліп қалмай, жаһандық проблемаға айналып отыр. Бұл мәселені оңтайлы шешу үшін халықаралық тәжірибені зерделеу қажет, аталған тақырып бойынша ортақ шаралар қабылдау үшін халықаралық дәрежедегі сарапшылардыы шақыру керек. Осы орайда Әділет министрлігінің бастамасымен VI Астана экономикалық форумы шеңберінде «Интернет желісіндегі интеллектуалдық меншік құқығын қорғау: проблемалары мен перспективалары» атты панельдік сессия өткізу жоспарланған.
Сонымен қатар айта кету керек, аталмыш форум шеңберінде өнертабыс саласын дамыту және үгіт-насихат жұмыстарын жетілдіру, аталған салаға инвестиция тарту мақсатында министрлік «Шапағат» өнертапқыштар конкурсының жеңімпаздарын марапаттау рәсімін өткізбек. Бұл конкурс әділет, білім және ғылым, индустрия және сауда министрлерінің бірлескен бұйрығымен бекітілген Ереже бойынша өткізіліп келеді. Бұл сайысқа инновациялық патенттер алған ұлттық патент иелері қатысады. Онда түрлі өндірістік сала бойынша бәсекеге қабілетті, техникалық деңгейі жоғары, өндірісте пайдалы өнер табыстары өзара жарысқа түседі.
- Талқылау үшін неге дәл осы тақырып таңдалып алынды?
- Ғаламтор желісінде ғылым, білім, әдебиет, өнер саласындағы, мәселен фильмдер, фонограммалар, суреттер, компьютерлік бағдарламалар секілді сандық форматтағы өнімдер көптеп кездеседі. Оларды кез келген адам авторының рұқсатынсыз пайдалана береді, соның нәтижесінде жеке және заңды тұлғалардың құқығы бұзылады. Мұндай құқықбұзушылықтар қылмыстық-құқықтық немесе азаматтық-құқықтық болады, сондықтан бұзылған құқықты қорғау әрекеті де түрлі құқықтық әдістермен жүргізіледі. Ғаламтордағы авторлық құқықты қорғау мәселесі бүгінде барлық елдерде өте өзекті тақырып болып тұр. Ақпарат алмасу саласындағы көптеген халықаралық актілер осы мәселеге көп назар аударады.
Менің ойымша, бұл мәселені талқылау үшін әлемдік ғалымдар, сарапшылар мен саясаткерлердің күштері біріктірілген «G-GLOBAL» алаңының әлеуетін пайдаланған өте орынды болар еді.
- Биылғы жылы интеллектуалдық меншік саласында Қазақстан әділет органдарының алдында қандай міндеттер бар?
- Жоғарыда айтып өткенімдей, Мемлекет басшысы осы саланың заңнамасын тағы бір мәрте тексерістен өткізіп, бұған дейін берілген патенттер мен тіркелген авторлық құқықтарды қайдадан сараптап шығуды тапсырды. Елбасының биылғы Жолдауын іске асыру шараларының Жалпыұлттық жоспары аясында бұған қатысты барлық нәтижелер Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне жолданған.
Жалпы, менің ойымша, тиімді инновациялық даму мақсатында интеллектуалдық меншікті қорғаумен бірге авторлардың өздеріне тиесілі нысандарын коммерциялауға үйрету қажет. Қазір интеллектуалдық меншікті қорғау саласындағы ұлттық заңнамамыз әлемдік заңнамалармен бір ізге түсірілген.
Сонымен қатар, аталған саладағы заңнаманы одан әрі дамыта түсу қажет. Осыған байланысты биыл сәйкесінше заңнама дайындау жоспарланған. Құрамына мүдделі мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдар өкілдері енген жұмыс тобы құрылған.
Мемлекет басшысының алдымызға қойған ДСҰ-ға ену, индустриялық-инновациялық даму, әкімшілік кедергілерді азайту, Қазақстанның 30 дамыған елдің қатарына қосылуы сияқты тапсырмаларын орындау барысында біз өз қызметіміздің негізгі бағытын нақты анықтап алдық. Интеллектуалдық меншік нысандары күннен-күнге елдің экономикалық әлеуетін көрсететін ең бағалы ресурсқа айналып келе жатқанын барлығымыз жақсы білеміз.
Мемлекет интеллектуалдық меншікті қорғай отырып, экономикасын нығайту және халықтың әлеуетін көтеру жолында ғылыми-техникалық және шығармашылық прогреске жол ашады.
- Әңгімеңізге рахмет.


Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын 2011-2012 жылдары іске асыру жұмысының қорытындысы

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті әріптестер!

Мемлекеттік білім бағдарламасының 2 жыл ішінде орындалуы туралы материалдар бәріңізге таратылды.
Өз сөзімде ең басты мәселелерге тоқталып өтуге рұқсат етіңіздер.
Жалпы Білім бағдарламасы табысты жүзеге асуда.
Қазіргі кезеңде барлық мақсатты индикаторларға қол жеткізілді. Ал, кейбір индикаторлар артығымен орындалды.
Тиісті цифрлар сіздерге берілген материалдарда және слайдта толығымен көрсетілген.
Осындай көрсеткіштерге жету үшін өте ауқымды нормашығармашылық жұмыстар атқарылды.
Білім және ғылым саласындағы заңнама толық жаңартылды.
257 құқықтық акті қабылданды.
Оның ішінде 9 заң, 141 қаулы, 107 нормативтік бұйрық шығарылды.

Құрметті әріптестер!
Бағдарламаның табысты орындалуына екі фактор әсер етті.
Біріншіден, заңнамалық база қалыптасты.
Екіншіден, барлық негізгі бағыттар бойынша түбегейлі жаңа практикалық механизмдер әзірленді. Институционалды жаңарту жүргізілді.
Мысалы, жоғары оқу орындарының жаңа классификациясы қабылданды. Осының негізінде жоғары оқу орындарының желісі оңтайлануда.
Техникалық және кәсіптік білімді басқару жүйесі толықтай өзгерді.
Орта білім саласында 12 жылдық оқытуға көшуге дайындық жұмыстары аяқталып келеді. Педагогтардың біліктілігін арттырудың түбегейлі жаңа жүйесі жасалды. Білім сапасын бақылаудың ұлттық жүйесі құрылды.
Электронды оқыту енгізіле бастады.
Осы жылы қыркүйектен бастап жан басына қаржыландырудың пилоттық жобасы басталады. Сонымен қатар, 1-сыныптан ағылшын тілі оқытылып, көптілді білім беру енгізіледі.
Аталған механизмдерді толық іске қосу Қазақстандағы барлық білім беру жүйесіне сапалы өзгерістер әкеледі.
Мұндай өзгерістердің басталғанына бәріміз куә болып отырмыз.

Балаларды мектепке дейінгі тәрбие жүйесімен қамту жоспардан артығымен орындалуда.
2010 жылдан бастап мектепке дейінгі ұйымдардың саны екі есеге артып, 8590-ға жетті. Яғни, 4000-ға өсті.
Бұл жерде әкімдіктер жақсы жұмыс істеді.
Министрлік пен жергілікті атқарушы органдар арасындағы өзара іс-қимыл мен ведомствоаралық бақылаудың тиімді форматы құрылды.
Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік механизмдері іске қосылды.
Жан басына қаржыландыруды енгізудің маңызы зор болды.
Нәтижесінде 2012 жылы жекеменшік балабақшалар саны 1,7 есе, яғни 449-дан 753-ке өсті. Бұл жалпы балабақшалар санының 24%-ын құрайды.
Алдағы кезеңнің басты міндеті –Елбасының балаларды балабақшамен 100% қамту туралы тапсырмасын орындау.
2017 жылға қарай 3-6 жастағы балаларды толық қамтуға болады деп ойлаймын. Содан кейін кіші жастағы балаларды балабақшамен қамтамасыз етеміз.
Ол үшін тек жаңа балабақшалар салып қана қоймай, жекеменшік балабақшалар мен шағын орталықтарды жетілдіру керек.
Әзірше, шағын орталықтардың жартысынан азы ғана балалардың толық күн болуын қамтамасыз етеді.
Біз бұл мәселені шешуге кірісіп жатырмыз.
Осылардың бәрі халықтың мүддесі үшін, әсіресе, аналардың жұмысқа шығуы үшін жасалуда.
Екінші маңызды міндет – мектепке дейінгі тәрбиенің жаңа сапасына көшу. Яғни, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше елдердің тәжірибесіне сәйкес ерте оқытуға көшу.
Біз бұл тәжірибені елімізге бейімдеп, жаңа әдістеме әзірлеп жатырмыз.
Орта білім жүйесінде 12 жылдық оқытуды 104 мектепте сынақтан өткізу аяқталуда.
Енді 2015 жылдан бастап 12 жылдық оқытуға толық көшуді бастаймыз.
Сонымен бірге, 11 жылдық оқытудың жаңа стандартын қабылдадық.
Өйткені, 12 жылдық білім беруге толық көшкенге дейін, яғни 2019 жылға дейін оқушылардың басым көпшілігі осы стандартпен оқитын болады.
Олар да жаңа сапалы білім алуы тиіс.

Мұғалімдердің біліктілігі бойынша Мемлекеттік бағдарламаның индикаторы да артығымен орындалды.
Қазірдің өзінде 2013 жылдың жоспары мерзімінен бұрын жүзеге асты.
Назарбаев зияткерлік мектептері мен Кембридж университеті әзірлеген біліктілікті арттыру жүйесінің маңызы зор.
2 жыл ішінде жаңа жүйе бойынша 8 мың педагог курстан өтті. Олар жалақысына үстемеақы алуда.

Бұл бағыттағы жетістік жан басына қаржыландыруды енгізумен байланысты болды.
Мұндай механизм аймақтар бойынша оқытуға жұмсалатын шығыстарды теңестіреді. Сонымен қатар, бұл – педагогтарды материалдық жағынан ынталандырудың жаңа құралы.
Осылайша, мектептер мен мұғалімдер өз жұмыстарының сапасына ерекше көңіл бөлетін болады.
Сонда ғана балаларымыздың сапалы білім алуына мүмкіндік туады.
Осыған байланысты Министрлік педагогтардың жалақысын дифференциалды көтеру бойынша жаңа ұсыныс дайындауда.
Мектептердің жаңа шаруашылық жүргізу режимі бойынша заңнамаға өзгерістер енгізу қажет.
Жалпы, жан басына қаржыландыру мүлде жаңа мүмкіндіктер ашады.
Шығындардың ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз етеді.
Бәсекелестік туындайды. Мемлекеттік-жекеменшік әріптестікті дамытудың базасы жасалады.
Сондай-ақ, орта білім жүйесінде бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізудің жақсы құралына айналады.
Электронды оқыту жобасы жоспарлы түрде іске асуда.
Алғашқы нәтижелер үлгерімнің 15%-ға артқанын көрсетіп отыр.
Бұл әлемдік тәжірибеге сай келеді, яғни біздің таңдаған бағытымыз дұрыс.
Осы салаға 1 млн. адам тартылғанын атап өту қажет, олар – оқушылар, педагогтар, ата-аналар.
Әлемдік тәжірибеде электронды оқыту қарқынды дамуда. Сондықтан, біз бұл жобаны тездету туралы ұсыныс енгіздік.
Яғни, электронды оқыту жүйесін енгізуді 2020 жылы емес, 2016 жылы аяқтау қажет.
Бұл мәселе жақында Үкіметте қарастырылды.
Елбасының апатты және үш ауысымды мектептерді жою, орын тапшылығын азайту туралы тапсырмасының маңызы өте зор.
Осы тапсырманы орындау үшін 2011 жылы 21 мектеп салынса, 2012 жылы олардың саны 56-ға жетті.
Алдағы кезеңге жоспарланып отырған мектептер құрылысы осы тапсырманы толық шешуге бағытталған.
Сонымен қатар, Үкіметке қосымша мектептерді салу бойынша ұсыныс дайындап жатырмыз.
Жергілікті органдармен өзара байланысты, күрделі жөндеу және басқа да шаралар бойынша мониторингті нығайту қажет.
Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіндегі басты жаңалық – жұмыс берушілермен өзара тығыз байланыс орнатылды.
Енді олар Ұлттық және аймақтық кеңестерге, кәсіптік-техникалық ұйымдарды басқаруға, кәсіптік стандарттарды әзірлеуге қатысады.
Жұмыс берушілер бірлестігінің базасында 3 біліктілікті растау орталығы құрылды.
Дуальді оқыту жүйесін дамыту басталды. Қазір оған 100-ден астам кәсіпорындар қатысуда.
Осылардың бәрі мамандарға деген сұраныстың артуына және олардың жұмысқа орналасуына айтарлықтай әсер етуде.
Ең маңызды мәселелердің бірі – техникалық және кәсіптік білім беру саласын білікті өндірістік оқыту шеберлерімен қамтамасыз ету.
Қазір олардың жалақысы өндірісте жұмыс жасайтындардан әлдеқайда төмен. Сондықтан білікті мамандарды бұл салада ұстап тұру өте қиын.
Осыған байланысты 1620 өндіріс мамандарын тарту үшін республикалық бюджеттен қосымша 1,6 млрд. теңге бөлу туралы ұсыныс дайындадық.
Осындай мақсатты ынталандыру жоғарыда аталған міндетті түбегейлі шешуге мүмкіндік береді.
Жоғары білім беру саласында көптеген жұмыстар жасалды.
Бұл салада да Мемлекеттік бағдарламаның барлық тапсармалары табысты іске асуда.
Барлық жоғары оқу орындарында кредиттік технология енгізілді. Академиялық еркіндік және жоғары оқу орындарының дербестігі кеңеюде.
Алғаш рет академиялық және ғылыми мобильдікке мемлекет тарапынан үлкен қолдау көрсетілуде.
Елбасының тапсырмасы бойынша жоғары оқу орындарын оңтайландыру жүргізілуде.
Қазіргі уақытта олардың саны 149-дан 136-ға дейін қысқартылды.
Практика көрсеткендей коммерциялық жоғары оқу орындарының көпшілігі білім беру сапасы жағынан сын көтермейді.
Сондықтан, таяудағы 3 жыл ішінде олардың санын 66-дан 30-ға дейін қысқарту жоспарлануда.
Жоғары оқу орындарына қойылатын талаптарды ескере отырып, бұл іске өте жауапты қарайтын боламыз.
Материалдық база, оқытушылық құрам, бітірушілердің қажеттілігі бойынша жан-жақты талдау жасаймыз.
Оңтайландырудың негізгі мақсаты – қажетті даярлау сапасын қамтамасыз ету болып табылады.
Сондықтан, ірілендіру нәтижесінде жоғары оқу орындары өз әлеуетін арттырады. Сонымен қатар бітіруші мамандардың бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ете алатын болады.
Осы орайда, бірігетін жоғары оқу орындарының студенттері оқуларын жалғастыратын болады. Бұл – міндетті талап.
Елбасы оқу орындарын аймақ қажеттілігіне қарай мамандандыру туралы тапсырма берген болатын. Сондықтан мемлекеттік жоғары оқу орындары да оңтайланатын болады.
Нәтижесінде таяудағы 2 жылда еліміздегі жоғары оқу орындарының жалпы саны 100 шақты болмақ.
Бұл – дамыған елдерде қабылданған көрсеткішке қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Нәтижесінде көптеген аймақтарда 1 мемлекеттік және 1 ірі жекеменшік жоғары оқу орны болады.
Өзекті мәселенің бірі – мамандар қажеттілігі.
Бұл үшін Министрлік жыл сайын еңбек нарығы қажеттілігіне және индустриалды-инновациялық дамуға сәйкес мемлекеттік тапсырысты түзетіп отырады.
Әрине, қажеттілікке оқу сапасы да айтарлықтай әсер ететіні анық.
Бұл мәселеде 2 жаңа механизм іске қосылды. Олар: әлемнің үздік университеттеріндегі академиялық мобильдік және үздік 1000-даған шетелдік профессорды шақыру.
Мұның нәтижесі – бітірушілердің жұмысқа орналасуының өсуі. 2010 жылы – 60%, 2012 – 65%, ал 2015 жылы 78%-ға қол жеткізетін боламыз.
Елбасының жоғары оқу орындарының инновациялық рөлін арттыру туралы тапсырмасы орындалуда.
Ғылыми, жобалау-конструкторлық ұйымдардың бөлімшелерін құрған жоғары оқу орындарының саны жоспардан екі есеге артық болып отыр.
Сондықтан, нақты ғылыми-инновациялық тәсіл қажет.
Ал, бұған бизнес пен жоғары оқу орындарының арасындағы тиімді байланысты орнатқанда ғана қол жеткізе аламыз.
Бұл басқа да көптеген маңызды міндеттерді шешу үшін қажет. Мысалы, мамандар қажеттілігі, студенттерді өндірістік практикамен қамтамасыз ету, оны заңнамалық тұрғыдан бекіту және т.б. Бұл мәселенің ауқымы өте кең. Сондықтан оларды жергілікті атқарушы органдардың, жұмыс берушілердің қатысуымен және мемлекеттік жекеменшік әріптестіктің жаңа механизмдерін енгізу арқылы шешу қажет.
Осы орайда, Экономика және бюджеттік жоспарлау және Қаржы министрліктерімен бірлесіп, білім саласындағы мемлекеттік жекеменшік әріптестікке қатысатын бизнеске арналған қосымша ынталандыруды енгізу мәселесін пысықтауды орынды деп санаймыз.
Сонымен қатар, жоғары оқу орындарын мамандандыру, бітірушілерге деген сұраныс және бизнеспен өзара байланыс мәселелерін шешуге Аймақтық кеңестерді қосу керек деп ойлаймын.
Енді ғылым туралы қысқаша айтып өтейін.
2 жылдың ішінде түбегейлі заңнамалық негіздер, басқару моделі, қаржыландыру және кадрлар даярлау механизмдері енгізілді.
Екі маңызды жетістікті атап өткім келеді.
Біріншіден, қартаю тенденциясын өзгерттік. Кадрлық потенциал өсті.
Ғылымға жастар бет бұра бастады.
Екіншіден, кадрлармен қамтамасыз ету мәселесі шешілді.
Егер де ескі жүйе кезінде ғылымда қорғаған кандидаттардың 4%-ы ғана қалса, қазір 90%-ы PhD доктор жаңа жүйесі бойынша даярланғандар.
Нәтижесінде ғылыми кадрлар санының өсуі байқалуда.
Сонымен қатар, ғалымдарымыздың әлемдік ғылымға қосқан үлестері артуда.
Беделді халықаралық журналдардағы мақалалардың саны 2 есе өсті.
Президенттің алдымызға қойып отырған басты міндеті – экономикаға, Қазақстанды дамытуға ғылымның нақты үлесін қамтамасыз ету.
Міне, осы бағытта бар күш-жігерімізді салып, жұмыс жасап жатырмыз.
Құрметті Серік Нығметұлы!
Алдағы уақытта да Мемлекеттік бағдарламадағы барлық міндеттер табысты орындалады деп сендіруге рұқсат етіңіз.

Назарларыңызға рахмет!

 

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті партия мүшелері!

2011 жылы «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы 2017 жылға дейінгі партияның сайлауалды тұғырнамасын әзірлеп, Үкімет алдына бірқатар өзекті экономикалық және әлеуметтік маңызды міндеттер қойды. Осы іс-шараларды жүзеге асырудың егжей-тегжейлі жоспары мен бақылау жүйесі пысықталды.
Тұғырнаманың экономикалық бөлігінің өткен жылы жүзеге асырылуы туралы сіздерді хабардар етуге рұқсат етіңіздер.
Макроэкономикалық тұрақтылық
2012 жылы Ұлттық экономиканың макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету шеңберінде «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы сайлауалды тұғырнамасында мыналар көзделді.
Бірінші. Жалпы ішкі өнімнің нақты өсімін орташа 6-8 пайыз деңгейінде қамтамасыз ету.
2012 жылы күні бұрынғы бағалау бойынша жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны 5 пайызды құрады, бұл іс-шаралар жоспарында көрсетілген деңгейден 1 пайызға төмен.
Әлемдік экономиканың өсу қарқынының төмендеуіне байланысты, негізгі себеп таукен және металлургия өндірісінің өнімдеріне сыртқы сұраныстың қысқаруы. Өзге себептердің ішінен өсімдік шаруашылығының жалпы өнімі өндірісінің 27,7 %-ға төмендеуі мен 81 млн тоннаға жоспарланған мұнай өндірудің 79,2 млн тоннаға дейін төмендеуін атап өтуге болады.
Тауарлар өндірісі салаларындағы жоғары емес қарқын қызмет көрсету саласымен өтеліп отыр. Көліктік қызмет көрсету 7,2 % -ға, байланыс бойынша қызмет көрсету 9,6 % -ға өсті. Көтерме және бөлшек сауданың өсуі 14,6 % -ды құрады .
Халықтың кірісінің жоғарлағаны жалпы ішкі өнімнің адам басына шаққанда жоспарланған параметрін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Жыл қорытындысы бойынша бұл жоспарланған 11,8 мың АҚШ долларынан 12 мыңнан астам АҚШ долларын құрады (12009,3 АҚШ доллары).
Ортамерзімді кезеңдегі болжам туралы айтатын болсақ, 2013-2017 жылдары экономиканың нақты өсуі жылына 6-7,6%-ға болжамдалуда, бұл 2018 жылға жалпы ішкі өнімнің адам басына шаққанда 20 мыңнан астам АҚШ долларға өсуін қамтамасыз етеді. Жылына орташа 6,5 пайыз - 6,85 пайыз қарқынмен өсетін ішкі сұраныстың кеңеюі, қазақстандық өнімге сыртқы сұраныстың сақталуы, сонымен қатар инвестициялардың өсуі жалпы ішкі өнімнің негізгі өсу көзі болып табылады.
Қашаған кен орнын пайдалануға байланысты, болжам бойынша мұнай өндіру көлемі 2013 жылы 82,0 млн тоннадан 2017 жылы 102,0 млн. тоннаға дейін артпақ.
Жалпы алғанда, базалық сценарий бойынша экономиканың жоспарланған өсу қарқынына жету Мемлекет басшысының ортамерзімді кезеңде 7% жылдық орташа өсу қарқынын қамтамасыз ету бойынша тапсырмаларын орындауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Екінші. Инфляцияның өсуіне жол бермеу және оны жоспарланған 6-8 пайыз деңгейде ұстау.
Үкіметтің және Ұлттық банктің инфляцияға қарсы саясаты инфляция деңгейінің жоспарланған деңгейде сақталуына мүмкіндік берді.
Жылдық мәндегі инфляция 2012 жылы 6,0%-құрады.
Үкімет шаралары әлеуметтік-маңызды азық-түлік өнімдеріне бағаның өсуін шектеуге, ішкі нарықта бәсекелестікті дамытуға, бағалық сөз байласуға және жосықсыз бәсекелестікке қарсы күреске, сауда ифрақұрылымын дамытуға бағытталды.
Ішкі нарықта мұнай өнімдерінің тапшылығын болдырмау мақсатында Қазақстан аумағынан жеңіл дистиляттарды, керосинді және газойлдерді шығаруға уақытша тыйым салынды.
Сонымен қатар, ішкі нарықты жанар-жағар май материалдарымен қамтамасыз ету мақсатында бекітілген Кестеге сәйкес мұнайды қайта өңдеу зауыттарында мұнайды қайта өңдеу және мұнай өнімдерін өндіру қамтамасыз етілді.
Ақша-кредит саясаты шеңберінде Ұлттық банк ең төменгі резервтік талап тетіктері, қысқа мерзімді нот шығару, банк депозиттерін тарту арқылы өтімділікті реттеуді қамтамасыз етті.
2013 жылы инфляция деңгейінің дәлізі 6-8% деңгейінде сақталды.
Үшінші. Жалпы ішкі өнімнің болжамды мәнінің 20% мөлшерінде ұлттық қордағы азайтылмайтын қалдықты ескере отырып, қаражатты Ұлттық қорда жинақтау саясатын жалғастыру
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастыру және пайдалану тұжырымдамасына сәйкес жинақтау міндетін орындау үшін Ұлттық қорда азайтылмайтын қалдық Жалпы ішкі өнімнің 20% мөлшерінде белгіленді. Бұл ретте 2012 жылғы қорытынды бойынша Ұлттық қордың жалпы қаражаты 68,9 млрд АҚШ долларын құрады (ЖІӨ-нің 34%).
Бюджетті тұрақты кіріс көздерімен, сондай-ақ экономикалық белсенділікті және экономикада жұмыспен қамтуды арттыруға бағытталған бюджет шығысын толық көлемде қаржыландыруды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін «Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан 2013-2015 жылдарға арналған кепiлдендiрiлген трансферт туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.
Қолайлы іскерлік және инвестициялық ахуалды құру мақсатында мынадай жұмыс жүргізілді:
Бірінші. Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік тетігі арқылы шетел инвесторларының инфрақұрылымдық жобаларға қатысуын кеңейту үшін тетіктерді жетілдіру бойынша іс-шаралар жүргізілді.
МЖӘ тетіктерін қолдана отырып инвестициялық жобаларды жүзеге асыру мақсатында заңнамалық және институционалдық негіздерді құру үшін 2011 жылдан бастап МЖӘ дамыту бойынша бағдарлама іске асырылуда.
2012 жылғы қаңтарда МЖӘ жобаларын іске асыру кезінде инвесторлар құқығын қорғауды нығайтуға бағытталған жобалық қаржыландыру мәселелері бойынша заң қабылданды.
2012 жылғы маусымда МЖӘ-ні қолдану үшін білім беру, денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау объектілері сияқты салаларда шектеулер алып тасталған болатын.
Елде МЖӘ саласын одан әрі дамыту үшін 2012 жылғы қарашада МЖӘ-нің жаңа түрлерін енгізу бойынша заң жобасы әзірленді және Парламентке енгізілді.
Әлеуметтік саладағы жобалар үшін бизнеске «қол жетімділікке төлем» сияқты жаңа қаржы тетігі ұсынылады. Инвестор объектіні салады, пайдаланады және басқарады, ал мемлекет халыққа сапалы ұсынылатын қызметтің орнына оның шығындарын өтейді. Бұл ретте, төлемдер келісімшарттың барлық мерзіміне созылады (30 жыл).
Сондай-ақ МЖӘ келісімшарттарының, оның ішінде әлеуметтік салада қызметтерді ұсыну үшін жеке меншіктегі объектілерді пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа түрлері енгізіледі.
Осы жағдайда объектілерді салуға мемлекеттің шығыстарын қысқартады және бизнестің жұмыс істеуі үшін жаңа тауашаларды құрады.
Жақын уақытта іске асыру үшін тиісті жобалар дайындалатын білім беру және денсаулық сақтау салаларында әртүрлі МЖӘ модельдерін пысықтау бойынша жұмысты бастадық.
Екінші. 2017 жылға қарай бизнес үшін операциялық шығасыларды төмендету бойынша шараларды іске асыру шеңберінде өткен жылы бизнеске әкімшілік жүктемені төмендету мақсатында лицензиялар мен рұқсат берулерді тағы да 30 %-ға қысқартуды көздейтін заң қабылданды.
Заңда анықталған 1096 рұқсат берулердің ішінен жоғары қауіптен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге әсер етпейтін 257 рұқсат беруді алып тастау және ақпараттық сипатқа ие, азаматтардың өмірі мен денсаулығы үшін тікелей тәуекелге байланысты емес 40 рұқсат беруді хабарландыру тәртібіне ауыстыру көзделді.
Елдің рұқсат беру жүйесін одан әрі ретке келтіру мақсатында Үкімет 2012 жылы 2012-2015 жылдарға арналған рұқсат беру жүйесін одан әрі реформалаудың жаңа тұжырымдамасын бекітті.
2012 жылы жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мөлшерлілік критерийін анықтау мәселелері бойынша қолданыстағы заңнамаға өзгерістер енгізілді.
Үшінші. Отандық бизнесті қолдау үшін «Бизнестің жол картасы 2020» табысты іске асырылуда. Бүгінгі күнде қолдау шараларымен 30 мыңнан астам кәсіпкер қамтылған.
Бағдарламаны іске асыру барысында 2010 жылдан бастап 2012 жылға дейінгі мерзімде үш бағыт бойынша субсидиялауға 650 млрд. теңге жалпы сомасына 2574 жоба мақұлданды.
Кепілдендіру бойынша 18,9 млрд. теңге жалпы сомасына 136 жоба мақұлданды.
Өндiрiстiк инфрақұрылымды салу және реконструкциялау инвестицияның 78,3 млрд. теңге жалпы сомасына 409 кәсiпорын үшін жүзеге асырылады.
Бағдарлама бойынша 30 мыңнан астам ісін жаңадан бастаған кәсіпкер оқытылды, 20 мыңнан астам кәсіпкерге 80 000 сервистік қызмет көрсетілді, Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының 420 басшысы Назарбаев Университетінде білім алды. 1123 адам «Іскер байланысы» жобасы бойынша оқытудан өтті, олардың ішіндегі 64-тен аса кәсіпкер Германия кәсіпорындарында, 58-і–АҚШ-та тағылымдамадан өтті.
Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында айтылған тапсырмасын орындау үшін бірегейлігімен және жаңашылдығымен ерекшеленетін Жаңа бизнес-идеяларды іске асыратын ісін жаңадан бастаған кәсіпкерлерге 1,5 миллионнан 3 миллион теңгеге дейін бағаланатын гранттар бөлу көзделген.
Кәсіпкерлердің кредит ресурстарына қол жеткізуін кеңейту мақсатында:
- қолданыстағы кәсіпкерлер үшін 60 миллион теңгеден 750 миллионға дейінгі кредиттер бойынша сомадан 50%-ға дейінгі мөлшерде жеке кепілдемені;
- қолданыстағы кәсіпкерлер үшін 60 миллион теңгеге дейінгі кредиттер бойынша сомадан 50%-ға дейінгі мөлшерде экспресс-кепілдемені;
- ісін жаңадан бастаған кәсіпкерлер үшін 20 миллион теңгеге дейінгі кредиттер бойынша сомадан 70%-ға дейінгі мөлшерде экспресс- кепілдемені қамтитын кредиттерді кепілдендірудің жаңа жүйесі енгізілді.
Шағын және орта бизнесті неғұрлым көп қамту мақсатында тәртіпті жеңілдету үшін жобаларды келісу процесінен ЭДСМ алынып тасталды.
Өткен жыл Бірыңғай экономикалық кеңістіктің жұмыс істеуінің бірінші жылы болды.
Үш елдің заңнамасын үндестіру және Бірыңғай экономикалық кеңістіктің құқықтық базасын құру бойынша ауқымды жұмыс жүргізілуде.
Бірыңғай экономикалық кеңістіктің шарт базасын дамыту бойынша күнтізбелік жоспарды іске асыруда 2012 жылы 12 халықаралық құжат қабылданды, 115 шешім қабылданған Экономикалық еуразиялық комиссия кеңесiнің 13 отырысы өткізілді және Кеден Одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістіктің мәселелері бойынша шамамен 300 шешім қабылданған Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 38 отырысы өткізілді.
Қазақстанның Дүниежүзiлiк сауда ұйымына кiруі мақсатында Қазақстан нарығына тауарлар мен қызметтердің қол жеткізу шарттары бойынша 2012 жыл ішінде екiжақты келiссөздер аяқталды және сауда экономикалық реттеу мәселелері бойынша көп жақты келiссөздер аяқталуға жақын.
Өткен жылдың негізгі оқиғасы «Халықтық IPO» бағдарламасын өткізіу болды.
«ҚазТрансОйл» АҚ компаниясы IPO-ға шыққан бірінші компания болды. Бүкіл ел бойынша кең ақпараттық – түсіндірме және білім беру науқаны жүргізілген. «ҚазТрансОйл» АҚ 28 млрд. теңге сомасына 38,5 қарапайым акцияны орналастыру туралы жариялады, бірақ, бұл ретте жеке инвесторлардың сұранысы ұсыныстан екі есе артты.
Нәтижесінде 34 мыңнан астам Қазақстан азаматтары акционерлер болды.
«ҚазТрансОйл» АҚ акцияларын орналастырудың алдын ала қорытындылары «Халықтық IPO» бағдарламасының бірінші эшелоны шеңберінде оның елеулі табысын көрсетеді.
2013 жылы Бағдарламаның қатысушылары: «KEGOC», «Самұрық-Энерго» және «ҚазТрансГаз» компаниялары болуы мүмкін. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Үкіметі, «Самұрық-Қазына» қоры және компаниялардың өздері жақын уақытта акцияларды орналастырудың оңтайлы мерзімін, құрылымын және өзге де параметрлерін айқындайтын тиісті жұмыстарды жүргізуде.
Қорыта келе, «Халықтық IPO» бағдарламасы бойынша Мемлекет басшысының тапсырмасы сәтті іске асырылып жатқандығын пайымдауға болады.
Елдің азаматтары зор қызығушылық танытты, және Қазақстан Республикасының Үкіметі, өз кезегінде, «Халықтық IPO» бағдарламасының одан әрі тиімді іске асырылуын қамтамасыз ету үшін барлық күшін салады.
Нұр Отанның сайлауалды тұғырнамасының ең үлкен блогы «Болашақ ауылын» дамыту болып табылады.
Өңірлік саясатты іске асыру шеңберінде қолданыстағы «Өңірлерді дамыту» бағдарламасына (Астана, Алматы, Шымкент, Ақтау, Ақтөбе) агломерацияларды – елдің өсу орталықтары ретінде дамыту бөлігінде толықтырулар енгізілді.
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Моно қалаларды дамыту бағдарламасы бекітілді. Бағдарламада «зәкірлі» жобаларды іске асыру және шағын және орта бизнесті дамыту есебінен моно қалалардың экономикасын әртараптандыру көзделген.
Алдағы үш жылдық кезеңде бағдарламаны іске асыруға республикалық бюджеттен 120 млрд. теңге бөлу көзделген.
Жергілікті өзін - өзі басқару органдарының қызметін тиімді ұйымдастыру үшін оңтайлы құқықтық жағдайлар жасау мақсатында 2012 жылғы қараша айында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасында жергілікті өзін - өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасы бекітілді. Оны іске асыру жөніндегі
Іс-шаралар жоспары әзірленді.
Бұдан басқа, Мемлекет басшысы өкілеттіктерді орталықсыздандыру бойынша тәсілдерді мақұлдады, оларды іске асыруға сәуірде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы Парламентке енгізіледі.
Заң жобасын қабылдау қайталануды алып тастауға, сондай-ақ жекелеген өкілеттіктерді орталықтан өңірлерге, яғни халыққа және бизнеске жақынырақ беруге мүмкіндік береді.
Тиісінше, орталықтан өңірлерге тиісті штат бірлігін қайта бөлу, ауылдық әкімдерге қосымша өкілеттіктер беруді қамтамасыз ету, мемлекеттік басқарудың ауылдық деңгейін қажетті бюджет қаражатымен және штат бірлігімен нығайту жоспарлануда, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың үлгілік құрылымы қайта қаралатын болады.
Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын арттыру мақсатында қызмет берушілер мен қызмет алушылардың өзара қатынастарын айқындайтын «Мемлекеттік қызметтер туралы» заң жобасы әзірленді.
Осы Заң жобасын іске асыруда мемлекеттік қызметтердің жаңа тізілімі әзірленді, мемлекеттік қызмет көрсетуде бірыңғай нақты және ашық тәртіпті белгілейтін бірқатар нормативтік құқықтық актілер қабылданды, оларды көрсету стандарттары жетілдірілді.
Оны қабылдау мемлекеттік органдар қызметінің басым бағыттары – азаматтардың мүдделеріне қызмет көрсету және қажеттіліктерін қанағаттандыру, тиісінше мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының жаңа деңгейіне шығаруды айқындауға мүмкіндік береді.
2013 жылғы 23 қаңтарда Заң жобасы Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің пленарлық отырысының бірініші оқылымында мақұлданды. Ағымдағы жылдың 6 наурызында Заң жобасын екінші оқылымда қарау жоспарлануда.
Сондай-ақ 566 мемлекеттік қызметтен тұратын оның ішінде 31 әлеуметтік маңызы бар қызметті қамтитын тізілім құрылды және бекітіліді.

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті Партия мүшелері!
Қысқа уақыт аралығында ауқымды жұмыс жүргізілді.
Жалпы өзінің сайлауалды тұғырнамасында партия қойған міндеттер табысты іске асырылып жатқандығын нық сеніммен айтуға болады.
Назарларыңызға рахмет!

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті әріптестер!

«Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының «Қазақстан. 2017 мақсаттары. Ұлттық іс-қимыл жоспары» сайлауалды тұғырнамасы бағыттарының бірі жаңа технологияларды белсенді енгізу, экспорттық әлеуетті дамыту және өнімділікті ең кемінде екі есе ұлғайту арқылы агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру болып табылады.
Бұл көрсеткіштер мен оларға қол жеткізу бойынша шаралардың барлығы Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі бағдарламаның шеңберінде көзделген.
Осылайша, 2010-2014 жылдарға арналған АӨК бағдарламасы шеңберінде 4 нысаналы индикаторға қол жеткізу жоспарланған болатын. Ол – АӨК жалпы қосылған құнын арттыру, ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігін жоғарылату, экспортты ұлғайту және ішкі азық-түлік тауарлары нарығының 80% астамын отандық тамақ өнімдерімен қамтамасыз ету.
Алдын ала мәліметтер бойынша 2012 жылдың қаңтар-қыркүйек айында АӨК жалпы қосылған құны 109%-ға ұлғайды, ал жоспар – 103,9% болатын.
Өткен жылы құрғақшылықтың салдарынан жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің төмендегенін ескерсек, ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігін жоғарылату бойынша көрсеткішке қол жеткізбеу қаупі бар. Егер еңбек өнімділігі 2011 жылдың қорытындысы бойынша 4,4 мың АҚШ долл. құраса, өткен жыл бойынша ол 3 мың АҚШ долларына болжанып отыр, жоспар – 4,2 мың АҚШ долл. (2012 жылғы қаңтар-қыркүйекте – 2,6 АҚШ долл.).
Жалпы экспорттың көлеміндегі аграрлық сала экспортының үлесі жылдық жоспар 5,4% болғанда, 2012 жылғы қаңтар-қарашада 3,4% құрады. Бұл көрсеткіш бойынша да қол жеткізбеу қаупі бар, оған мұнай және мұнай өнімдері секілді тауарлардың экспорты көрсеткішінің озық өсуі себеп болып отыр.
Жалпы 2012 жылдың қорытындысы бойынша қазақстандық аграрлық азық-түлік тауарлары экспортының жалпы көлемі 2011 жылмен салыстырғанда (1 910,5 млн. долл.) 1,6 есе артып, 3 128,2 млн. АҚШ долл. құрады.
Бұл ретте, 2012 жылы астық экспорты астыққа шаққандағы ұнды есептегенде 11,0 млн. тоннаны құрады (астық – 7,8 млн. тонна, астыққа шаққандағы ұн – 3,2 млн. тонна), бұл көрсеткіш егемен Қазақстан жылдарындағы рекордтық көрсеткіш болып табылады.
Жалпы Бағдарламаны іске асыру ішкі азық-түлік нарығында тұрақты ахуалды сақтауға мүмкіндік берді. Ауыл шаруашылығы өнімі өндірісінің қол жеткізген көлемдері ішкі нарықтың қажеттілігін белгіленген тұтыну нормативтеріне сәйкес іс жүзінде азық-түліктің барлық түрлері бойынша толық қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, тұғырнама іс-шараларының бірі елдің жоғарғы оқу орны мен орта арнайы білім беру орындары бітірушілерінің арасында «Дипломмен ауылға!» бағдарламасын көпшілікке тарату бойынша ақпараттық-насихаттық жұмысын жүргізу болып табылады.
Үгіт-насихаттық жұмыс жүргізу шеңберінде «Дипломмен ауылға!» жобасын іске асыру барысын жариялау бойынша Медиа-жоспар әзірленген болатын. Республиканың барлық өңірлерінде 5 мыңнан астам іс-шара өткізілді.
Сондай-ақ, бірқатар республикалық деңгейдегі іс-шаралар өткізілді:
- «Болашақ бүгіннен басталады!» акциясы шеңберінде 2012 жылғы мамырда жоғары оқу орындарын бітірушілердің «Дипломмен ауылға!» жобасына қатысушылармен кездесуі ұйымдастырылды;
- 2012 жылғы қыркүйекте мемлекеттік рәміздердің 20-жылдығын мерекелеу шеңберінде «Дипломмен ауылға!» ІІ республикалық жастар форумы өткізілді.
Кең ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының нәтижесінде, алдыңғы жылдармен салыстырғанда ауылдық жерлерге мамандар ағынының күрт өсуін айғақтайтын нәтижелерге қол жеткізілді. Барлығы 2009 жылдан бастап 2012 жылдар арасындағы кезеңде 24 577 маман тартылды, оның ішінде 18 164 немесе 75%-ын педагогтар құрайды; 4 967 адам (20%) – денсаулық сақтау мамандары; 769 – мәдениет, 225 – әлеуметтік қамту; 268 – спорт мамандары және 2012 жылдан бастап осындай әлеуметтік қолдау шаралары көрсетіле бастаған 184 – ветеринария мамандары.
Республикалық бюджеттен 16,2 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді, оның ішінде 3,1 млрд.теңге – 24 573 маманға көтерме сыйақы төлеуге және тұрғын үй сатып алу үшін 7 882 бюджеттік несие ретінде 13,1 млрд. теңге берілді.
ҚР Президенті Әкімшілігі Басшысының тапсырмасымен «Дипломмен ауылға!» жобасының әрі қарай іске асырылуын үйлестіруші орган ретінде Экономикалық даму және сауда министрлігі анықталған болатын.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 16 қаңтардағы №466 жарлығына сәйкес аталған бағыт жаңа құрылған ҚР Өңірлік даму министрлігіне берілді.
«Нұр Отан» партиясы тұғырнамасының шеңберіндегі іс-шараларды іске асырудың негізгі қорытындылары осындай.
Назарларыңызға рахмет.

Құрметті Төраға!
Құрметті депутаттар!

Бүгін сіздерге әлемдегі ахуалдың нашарлауы жағдайында елдің әлеуметтік-экономикалық дамуы және дағдарысқа қарсы ден қоюдың негізгі бағыттары туралы баяндауға рұқсат етіңіздер.
2012 жылы Жалпы ішкі өнімнің нақты өсуі 5%-ды құрады.
Әлем экономикасының нашар дамуы жағдайында өсу қарқыны жоспарланған параметрлерден бірқатар төмен қалыптасты. Бұған сыртқы сұраныстың қысқаруы, сондай-ақ өсімдік шаруашылығының жалпы өнім өндірісінің 27,7%-ға төмендеуі және мұнай өндірудің жоспарланған 81 млн. тоннадан 79,2 млн. тоннаға дейін төмендеуі негізгі себеп болды.
Тауарлар өндірісі салаларындағы жоғары емес қарқын қызмет көрсетулер саласымен толықтырылды. Осылайша көлік қызметі 7,2%-ға жоғарылады, байланыс қызметі 9,6%-ға өсті. Көтерме және бөлшек сауданың өсуі 14,6%-ды құрады.
Қазақстандық экспорттық өнімдерге сұраныстың қысқаруы аясында, экономика өсуінің негізгі факторы жоғары тұтынушылық сұраныс пен елдегі инвестициялық белсенділіктің айқын жандануы болды. Негізгі капиталға инвестициялар көлемі 3,8%-ға өсті. Құрылыс өсуінің қарқыны 2,9%-ды құрады.
Әлемдік сұраныстың бәсеңдеуіне қарамастан елдің сыртқы тауар айналымы 9,8%-ға жоғарылады. Өткен жылдың ұқсас кезеңіне қарағанда тауарлар экспорты 5,3%-ға, импорт 20,2%-ға өсті.
Экономиканың өсуіне макроэкономикалық жағдайдың тұрақтылығы ықпал етті. 2012 жылы инфляция жылдық мәнде 6,0%-ды құрады, бұл өткен жылғы деңгейден 1,4 пайыздық тармаққа төмен (7,4%).
Ел азаматтарының әлеуметтік жағдайы да жақсарып келеді. 2012 жылы халықтың нақты ақшалай табысы 6,8%-ға өсті, нақты жалақы 6,9%-ға жоғарылады. Еңбек нарығындағы ахуал тұрақты болып отыр. Жұмыссыздық деңгейі желтоқсан айында 5,3% деңгейінде қалыптасты.
Сонымен қатар әлемдік экономикадағы жағдайға жүргізілген талдау бірқатар проблемаларды еңсерудегі ілгерілеуге қарамастан, кез келген уақытта нашарлауы мүмкін ағымдағы үрдістердің жүйелі тәуекелдері сақталып отырғанын көрсетті.
Қазіргі уақытта әлемдік экономиканың даму үрдісін айқындайтын басты фактор еуроаймақтағы дағдарыс, АҚШ-тағы фискалдық проблемалар және Қытай өсуінің баяулауы болып отыр.
Борыштық дағдарысқа байланысты Еуроаймақ ресми рецессияда болып отыр, үшінші тоқсан қатарынан Жалпы ішкі өнім өсімі теріс болды (II тоқсанда -0,2%, III тоқсанда -0,1%, IV тоқсанда -0,6%).
Борыштың жиынтықты көрсеткіші Жалпы ішкі өнімнің 90% рекордтық белгісінде тұрақталуда.
Қатаң үнемдеудің қабылданған шаралары жұмыссыздықтың өсуіне әкеп соқтырды, ол 11,7%-ды немесе 18 млн. астам адамды құрады.
2013 жылы АҚШ соңғы 4 жыл ішінде 1 трлн. доллардан асатын (2012 жылы Жалпы ішкі өнім 7%) бюджет тапшылығының қысқаруымен байланысты проблемалармен бетпе-бет келуі мүмкін. Ең алдымен бұл бюджет шығыстарының қысқаруына қатысты, ол АҚШ экономикасына күмәнсіз теріс әсер етеді.
Еңбек нарығында ахуалдың нашарлауы байқалды, қаңтарда жұмыссыздық 7,9%-ға дейін өсті.
Дамыған мемлекеттердегі дағдарысқа байланысты дамушы мемлекеттердің өсу қарқыны да баяулау үрдісін көрсетіп отыр. Осылайша, Қытайдың Жалпы ішкі өнімі 7,9% деңгейінде қалыптасты, бұл соңғы 13 жылда ең төмен көрсеткіш болып отыр. Бұл ретте, қытайлық йенаның (2005 жылдан бастап 23%-ға) және жұмыс күші құнының өсуі таяу уақытта қытай экспортының бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Осы шарттарда көптеген беделді халықаралық ұйымдар таяу жылдарға өздерінің болжамдарын төмендетті.
Халықаралық валюта қоры қаңтар айында 2013 жылға арналған әлемдік экономиканың өсуі жөніндегі болжамын тағы да 3,5% дейін төмендетті, бұл қазан айындағы болжамнан 0,1 пайыздық тармаққа төмен, бұл ретте өсу дамыған елдерде 1,4%, дамушы елдерде 5,5% құрады. Еуро аймақта 0,2%-ға төмендеу, АҚШ-та - 2 %, Жапонияда -1,2 % - өсу күтілуде. Қытай экономикасының өсуі 8,2% құрайды.
Биржалық тауарларға бағаның серпіні жақын болашақта әртүрлі iргелi факторлардың әсерінің ықпалымен дамитын болады. Халықаралық ұйымдардың болжамдары бойынша геосаяси тәуекелдерге байланысты шикізат тауарларының бағасы, өткен жылғы сияқты жоғары деңгейде болады, бірақ дағдарыс құбылыстары ушыққан жағдайда құлдырауы мүмкін.
Әлемдік экономиканың әлсіз өсуі экономиканың өсу қарқындарының баяулауына теріс ықпалын жалғастыруда.
Алдын ала деректер бойынша 2013 жылғы қаңтардағы ЖІӨ өсу қарқыны 4%-ды құрады, ол жоспарланған жылдық деңгейден 2 пайыздық тармаққа төмен.
Өсудің төмен қарқындарының негізгі себебі өңдеу өнеркәсібіндегі өндірістің 0,8%-ға қысқаруы болып табылады. Қара металлургия өніміне әлемдік сұраныстың қысқаруы ағымдағы жылғы қаңтарда сала ФКИ-інің 30,3%-ға қысқаруына алып келді. Тиісінше темір рудасының өндірісі 13%-ға қысқарды.
Құрылыс нақты көлем индиксі 93,1% және ауыл шаруашылық нақты көлем индиксі 98,6% нысаналы деңгейден әлдеқайда төмен болып қалыптасты. Бұл ретте аталған салалардың қысқаруы маусымдық фактормен түсіндіріледі.

Сонымен қатар, біздің бағалауымызша, 2013 жылы экономиканың өсуі әлдеқайда тұрақты болуы тиіс.
Кейбір салалардағы төмен базаны және мұнай өндірісі көлемінің күтілетін өсуін ескере отырып, біз ағымдағы жылы ЖІӨ өсуін жоспарланған 6% деңгейде күтеміз.
Орта мерзімді кезеңге арналған болжам туралы сөз қозғайтын болсақ, 2013-2017 жылдары экономиканың нақты өсуі жылына 6-7,6% мөлшерінде болжамдалады, ол жан басына шаққанда ЖІӨ өсуін 2018 жылға қарай 20 мыңнан астам АҚШ доллары көлемінде жоспарлайды. ЖІӨ өсуінің негізгі көзі ішкі сұраныстың кеңеюі болады, ол жылына орта есеппен 6,5% – 6,8% қарқынмен өседі, қазақстан өніміне сыртқы сұраныстың сақталуы, сондай-ақ инвестициялардың өсуі жатады.
Қашаған кен орнын әзірлеуді бастаумен байланысты, мұнай өндірісінің көлемі, болжам бойынша 2013 жылы 82,0 млн. тоннадан 2017 жылы 102,0 млн. тоннаға артады.
Осыған қарамастан өңдеу өнеркәсібінің озық өсуі болжамдалады: бес жылда өңдеу өнеркәсібі 41%-ға, таукен өндіру өнеркәсібі 25%-ға артады.
Жоспарланған өсу қарқындарын қамтамасыз ету және сыртқы тәуекелдердің Қазақстан экономикасына жағымсыз ықпалын төмендету үшін тұрақты макроэкономикалық жағдайларды қамтамасыз ету және экономика өсуін сақтау үшін 2013-2015 жылдарға арналған дағдарысқа қарсы қадамдық жоспар әзірленді. Ақпан айының басында ол жаңартылып, әлемдік экономика және мұнай мен металдарға әлемдік бағалардың дамуына байланысты ықтимал даму сценарийлерін ескереді.
Атап айтқанда, дамудың 3 сценарийі қарастырылған: базалық, пессимистік 1 және пессимистік 2. Дағдарысқа қарсы жоспар ескерту сипатына ие дағдарысқа қарсы ден қоюдың контрциклді шараларын қабылдауды болжайды.
Дамудың базалық сценарийі шеңберінде Үкімет прагматикалық экономикалық саясат жүргізеді, ол экономиканы әртараптандыру, кең ауқымды кәсіпкерлікті тарту, инновацияларды жандандыру және жаңа жұмыс орындарын құру негізінде жоспарланған деңгейде серпінді өсуді қамтамасыз етеді.
Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін бюджеттік саясаттың теңгерімділігіне және мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыруға қатысты жаңа тәсілдер әзірленетін болады.
Мемлекеттік борышты және мемлекеттік қаржының тұрақтылығын қалыпты деңгейде ұстау үшін ЖІӨ-ге қатысты бюджет тапшылығының және мұнай емес тапшылықтың өсуін тежеу жоспарлануда. Квазимемлекеттік сектор борышының өсуін бақылау қамтамассыз етілетін болады.
Ұлттық қорда мұнай табыстарын жинақтау және оларды ел дамуының стратегиялық мақсаттары үшін тиімді пайдалану саясаты жалғасады.
2013 жылы салық саясатының негізгі міндеті экономиканың басым секторларын ынталандыру мақсатында салық жеңілдіктерінің тиімділігін арттыру болады.
Дамыған елдердегі әлсіз өсу шарттарында экспортты және экономикалық өсу көздерін әртараптандыру бойынша жұмыс күшейтілетін болады.
Құрылыс, инфрақұрылымды дамыту, ауыл шаруашылығы, тұрғын үй комуналдық шаруашылығы сияқты капитал құрушы салаларға инвестицияларды арттыру экономиканың өсуін қамтамасыз етіп, отандық құрылыс индустриясын және металлургияны дамытуға, сондай-ақ жаңа жұмыс орындарын құруға қосымша серпін береді деп күтілуде.
Ең жоғары мультипликативтік әсерді қамтамасыз ететін экономиканың басым секторларына жұмсалатын шығыстар қолдау табады.
Экономиканы жаңғырту ары қарай жалғасады, оның негізі елді Үдемелі индустриялық-инновациялық дамытудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыруды жалғастыру, сапалы адами фактордың мәні мен рөлін күшейту басты рөлі болып табылатын, ақпараттық қоғамды дамыту үшін кластерлік тәсілдерді енгізу мен негіз құру болады.
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша еңбек нарығына және экономиканың өсуіне қосымша мультипликативтік әсер ететін ірі индустриялық және инфрақұрылымдық жобалар қаржыландырылады.
Балқаш ЖЭС, Атырау облысындағы газдыхимия кешенінің (1,2 фазасы) құрылысы сияқты жобаларды іске асыру басталғанын білесіздер. Темір жол магистралі желісін кеңейту мақсатында Жезқазған-Бейнеу және Арқалық-Шұбаркөл тармақтарының құрылысы басталды. Елді мекендерді газбен қамтамасыз ету үшін Тобыл- Көкшетау- Астана газ құбырларының құрылысы басталады.
Елдің агроөнеркәсіп кешенін 2020 жылға дейін дамытудың жаңа бағдарламасы шеңберінде, ауыл экономикасын дамытуға және аграрлық сектордың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған ауыл шаруашылығын ауқымды түрде жаңғырту басталатын болады.
«Бизнестің жол картасы - 2020» бағдарламасының шеңберінде шағын және орта бизнестің нысаналы қолдау бастамаларын жалғастырылмақ.
«Ақ бұлақ», «Қол жетімді тұрғын үй - 2020» және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламаларын іске асыру басым бағыт болып саналады.
Бұл бағдарламаларды іске асыру халық үшін қолайлы жағдай жасаудан басқа, құрылыс көлемін өсіруге, елдегі экономикалық белсенділікті арттыруға және қосымша жұмыс орындарының пайда болуына әсерін тигізеді.
Бұдан басқа, экономиканы дамытудың негiзгi факторы сыртқы және iшкi инвестициялардың өсуі, әсiресе экономиканың шикізатты емес секторларына, болады деп санаймын.
Бұл кезеңде жаңа тікелей инвестицияларды тарту және капиталды сыртқы нарықтардан іздеу экономикалық саясаттың басымдылығы болады. Бұл мақсатта мемлекеттік-жеке меншік әріптестік процестерін жандандыру, бақылау-рұқсат беру жүйесі тәжірбиесін оңтайландыру қарастырылған.
Дамыған елдердегі баяу өсу жағдайында инвесторлар тұрақты макроэкономикалық және саяси ортасы бар дамушы елдерден жаңа нарық пен инвестициялық мүмкіндіктер іздейді. Осыған байланысты, әлемдік капитал нарығында экономиканың барлық басым секторына инвестициялар тарту үшін әлеуетті инвесторлармен нысаналы жұмыс жүргізілетін болады.
Инвесторлар үшін Қазақстанның тартымдылығын арттыру мақсатында Экономикалық Даму Ынтымақтастығы Ұйымының (ЭДЫҰ) озық стандарттары негізінде инвестициялық ахуалды жақсарту жұмыстары жүргізілетін болады.
Мемлекеттік-жеке меншік әріптестігінің дамуына, әсіресе, Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша жаңа ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске қосумен байланысты үлкен үміт артамыз.
МЖӘ дамыту бойынша заң жобасын қабылдау жаңа қаржылық тетіктерді енгізуге мүмкіндік туғызады: тек қана әлеуметтік маңызы бар жобалар үшін «қолжетімділік үшін төлем»; халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын жаңа келесімшарт түрлері, конкурс рәсімдерін жеңілдету, аса күрделі емес жобалар үшін үлгі құжаттамалар әзірлеу.
Үкіметтің аталмыш кезеңдегі негізгі міндеттері мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін толық көлемде (әлеуметтік төлемдер, жалақы) орындауға шығыстарды қаржыландыру болады.
Әлеуметтік жаңғырту және адами капиталдың сапасын жоғарылату бойынша жұмыстар жалғасады.
Мемлекет басшысының Жолдауын іске асыру мақсатында ең төменгі әлеуметтік стандарттардың жүйесін қалыптастыру бойынша жұмыстар жүргізілуде, оны іске асыру тиісті заңмен регламенттелетін болады.
Елде жұмыссыздықтың өсуіне жол бермеу мақсатында Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасының негізгі бағыттарын іске асыру жалғастырылатын болады.
Қазіргі уақытта Министрлік Мемлекет басшысының 2013 жылғы 23 қаңтарда Қазақстан Республикасы Үкіметінің кеңейтілген отырысында берген тапсырмасын орындау үшін Дағдарысқа қарсы ден қою жол картасын әзірлеуде. Жол картасында дағдарыс жағдайларында жұмыспен қамтуды және экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бағытталған іс-шаралар нақтыланатын және айқындалатын болады.
Жол картасының негізгі бағыттары - өз бетінше жұмыспен айналысатын халықты жұмысқа орналастыру, заңсыз сыртқы көші-қонға қарсы іс-әрекет және басым бағыттарға, атап айтқанда әлеуметтік объектілерді қаржыландыру мен халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етуге арналған мемлекеттік бюджет шығыстарын оңтайландыру.
2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджетте жұмыспен қамтуға ықпал ететін барлық бағдарламларға 2013 жылы 1,1 трлн. теңге, 2014 жылы 1,2 трлн. теңге, 2015 жылы – 0,9 трлн. теңге бөлу көзделген.
Бұл ретте жұмыспен қамтуды қолдау және еңбек нарығындағы үйлеспеушіліктерді жоюдың негізгі құралы елде іске асырылып жатқан Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы болға тиіс деп есептейміз, осы бағдарлама шеңберінде үш жылдық кезеңде 300 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылатын болады.
Жол картасы шеңберінде сақтандыру шарасы ретінде бірқатар қосымша іс-шараларды жүзеге асыру болжануда. Негізгі тірек әлеуметтік инфрақұрылым объектілерінде күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу бойынша, оларды орындау барысында уақытша жұмыс орындарынан басқа, тұрақты жұмыс орындарын құратын:
- әлеуметтік-мәдени объектілерде күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу;
- жергілікті маңызы бар жолдарда күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу;
- тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық объектілерін реконструкциялау, күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу;
- абаттандыру
жобалары сияқты іске асыруға жасалатын болады.
Жұмыс көлемін орындау үшін, кәсіби біліктілікті талап етпейтін жергілікті тұрғындар, оның ішінде өз бетінше жұмыспен айналысатын халық жұмылдырылатын болады.
Мұндай іс-шараларды қаржыландыру 2009-2010 жылдардағы Жұмыспен қамту жол картасының тәжірибесін есепке ала отырып бірлесіп қаржыландыру қағидаттары (республикалық және жергілікті бюджеттер, мүдделі жеке тұлғалар мен компаниялардың қаражаттары) негізінде іске асырылатын болады.
Кепілді қамтамасыз етудің жеткілікті көлемі жоқ, табысы аз азаматтардың микрокредит алулары үшін мүмкіндіктерді ұсыну мақсатында, Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасының ауыл тұрғындарына шағын кредиттер беру компоненті күшейтілетін болады.
Бұл ауылдағы кәсіпкерліктің одан әрі дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, сондай-ақ өз бетінше жұмыспен айналысатындардың белгілі бір бөлігінің жалдамалы жұмысшыларға ауысуын қамтамасыз етеді.
Сондай-ақ қазіргі уақытта Үкімет әлеуметтік объектілер құрылысын қаржыландырудың басым бағыттарын айқындау бойынша жұмыс жүргізуде. Бұл ең алдымен үш ауысымды, апаттық мектептер және денсаулық сақтау мен басқа да әлеуметтік объектілер проблемаларын шешу болып табылады.
Заңсыз сыртқы көші-қонға қарсы іс-әрекет Жол картасының басты бағыттарының бірі болады.
Жыл сайын астыртын көші-қон ауқымы шетел азаматтарының 200-300 мыңға жуығын құрауда.
Заңсыз сыртқы көші-қонға қарсы іс-әрекетті және бақылауды күшейту мақсатында көші-қондық бақылау, заңсыз көші-қонға қарсы іс-әрекет мәселелері бойынша шет мемлекеттердің құзыретті органдарымен ведомствоаралық өзара іс-қимылды жетілдіру саласында заңнамаға өзгерістер енгізуді көздейтін, Көші-қон проблемаларын шешу жөнінде кешенді жоспар әзірлеу қажет. Сондай-ақ «Мемлекеттік бақылау және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына көші-қондық бақылау саласындағы тексерулерді жүзеге асыру тәртібінің өзгерту бөлігінде өзгерістер енгізу болжануда.
Мәжілістің бірінші оқылымында еңбекші мигранттардың мәселелері бойынша «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне толықтырулар мен өзгерістер енгізу» туралы заң жобасы мақұлданды.
Жол картасын қаржыландыру үшін экономиканың өсуін және халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ететін басым бағыттарға қаражатты қайта бөлумен республикалық бюджет шығыстарына оңтайландыру жүргізу көзделуде.
Бюджет кодексіне сәйкес ағымдағы жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша шартты түрде қаржыландырылған шығыстарды қаржыландыру мүмкіндігін айқындау үшін талдау жүргізіледі және әлеуметтік-экономикалық даму және республикалық бюджет параметрлерін нақтылау жөнінде ұсыныстар енгізілетін болады.
Дамудың шамадан тыс пессимистік сценарийі орын алған жағдайда қосымша үй шаруашылығы және бизнес тарапынан сұраныстың азаюының ішінара өтемақысы үшін мемлекеттік шығыстардың өсуін қарастыратын контрциклдік шаралар қолданылатын болады.
Жылдық инфляцияны 6,0-8,0% шегінде ұстап тұру үшін Үкімет пен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі инфляцияға қарсы шаралар қабылдайтын болады.
Теңге бағамының тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк алтын-валюта резервтерін пайдаланатын болады. Қолайлы деңгейден төмен резервтерді қысқарту барысында, ерекше шаралар ретінде капиталдың елден кетуін шектеу бойынша валюталық реттеу шаралары қарастырылған.
ЕДБ өтімділігін қолдау үшін Ұлттық банк едәуір дәрежеде банктер үшін банктерге өтімділікті берген кезде, кепілді қамтамасыз ету тізбелерін кеңейту есебінен «қайта қаржыландыру терезесін» кеңейтеді.
ЕДБ несие портфелінің сапасын төмендетуге жол бермеу шаралары қабылданатын болады.
Қарызға алудың өсуіне шектеу қою бойынша шараларды қоса алғанда, квазимемлекеттік және мемлекеттік борыштар жағдайын мемлекет тарапынан бақылаудың пәрменді тетіктерін дамыту жұмыстары жалғастырылатын болады.
Әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін мемлекеттің барлық әлеуметтік қамтамасыз ету міндеттерін орындаудан басқа, қосымша жұмыссыздықтың өсуін болдырмау және халықтың әлеуметтік осал топтарына қолдау көрсету шаралары қабылданатын болады.
Үкімет тұрақты түрде әлемдік экономикадағы ахуалға жүйелі мониторинг және Қазақстан экономикасына әлемдік үрдістердің ықпалын бағалауды жүргізіп отырады.
2008 жылдың өзінде біз Елдің және әлемдік экономиканың жедел мониторинг жүйесін құрған болатынбыз. Күн сайынғы негізде әлемде, халықаралық қаржы және тауар нарықтарында болып жатқан ахуал қадағаланады, экономиканың негізгі салалары мен секторларының жағдайына мониторинг жүргізіледі, әрі елдің экономикалық тұрақтылығының шекті индикаторлары енгізілді.
Сонымен, Қазақстан Республикасының Үкіметі елдегі макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету, және экономика өсуінің жоспарланған қарқынын қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шаралар қабылдауда.

Назарларыңызға рахмет!

Құрметті конференцияға қатысушылар!

Сіздерге азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауда адвокатураның рөлімен байланысты өзекті мәселелерді талқылауға арналған аса маңызды іс - шараға қош келдіңіздер деп айтуға рұқсат етіңіздер.
Қазақстан Республикасының Президенті - Ұлт көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев» Қазақстан-2050» стратегиясында заңнама тек ұлттық мүдделердi ғана қорғап қана қоймай, қарқынды дамып отырған халықаралық құқықтық ортамен де үйлесуге тиiстігін көрсете отырып, ұлттық құқықтық жүйені жаңғырту бағыттарын айқындады.
Бұл бағыттарда белгілі бір қадамдар жасалынуда.
Әрқашан есте болуға тиісті біздің құқықтық жүйенің маңызды құқықтық сегменті әділ сот реформаларын жүзеге асыра отырып, қылмыстық сот ісін жүргізудегі адвокаттық қызметті жетілдіру болып табылады.
2010-дан 2020 жылға дейінгі кезеңдерге арналған Құқықтық саясат тұжырымдамасына сәйкес бұл қылмыстық процесті бұдан әрі жетілдірудегі маңызды бағыттардың бірі.
1997 жылы Қылмыстық іс жүргізу кодексін қабылдаған сәттен бастап, адвокаттың іс жүргізуде белгілі бір тәжірибе қалыптасты деп сеніммен айтуға болады.
Қазір қылмыстық сот ісін жүргізу саласындағы кез келген қайта құрылу өзіне тиесілі орын ала бастаған адвокаттық проблематиканы айналып өте алмайды.
Қазақстандағы егеменді адвокатура қалыптасуының іргелі кезеңі 1997 жылғы 5 желтоқсандағы «Адвокаттық қызмет туралы» Заңның қабылдануы.
Адвокатура тағайындаудың негізі – мемлекет кепілдік берген және Конституциямен бекітілген адам құқықтарының сот жүзінде қорғалуы және білікті заң көмегін алуды жүзеге асыру.
Адвокатураның рөлін күшейтудің кезекті қадамы 2011 жылдың 28 желтоқсанында адвокатура мәселелері бойынша қабылданған Заң болып табылады.
Оның тұжырымдамалы ережелері мына жаңашылдықтар болып табылады.
Біріншіден, ауылдық жерлерде адвокаттық қызметпен айналысқысы келетіндерді адвокаттардың бастапқы мақсатты жарнасын төлеуден босату.
Екіншіден, біліктілік емтиханының алдында халықаралық стандарттарға сәйкес міндетті түрде адвокатта тағылымдамадан өту.
Үшіншіден, тағылымдама басшысына біліктілік талаптарын белгілеу (жұмыс өтілі кемінде 5 жыл, мінсіз бедел және т.б.).
Төртіншіден, артық әкімшілік кедергілерді жою үшін аттестаттаудан өту үшін қажетті құжаттар тізбесі айтарлықтай қысқартылған.
Бесіншіден, сыбайлас жемқорлық көріністерін жою және аттестаттаудан өту рәсімінің ашықтығын орнықтыру мақсатында аттестациялық комиссияның құрамына әділет органдары қызметкерлерінен басқа адвокаттық қоғамдастық өкілдері, құқықтанушы ғалымдар кіреді. Емтиханды стенографиялау, бейнетүсірілім жасау және бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау мүмкіндігі көзделген.
Алтыншыдан, лицензияны тоқтата тұру және лицензиядан айыру негіздері кеңейтілген, адвокатты тәртіптік жауапкершілікке тарту рәсімі толық регламенттелген. Республикалық адвокаттар алқасы Адвокаттың кәсіптік этикасы кодексін бекітті.
Қазіргі кезде елдің адвокатурасын 16 аумақтық алқа, 180 заң консультациясы, құрамында 4299 адвокат жұмыс істейтін 163 адвокаттық кеңсе құрайды.
Адвокаттардың жалпы санынан 2484-і өз қызметтерін заң консультациялары арқылы, 1377 адвокат жеке-дара заңды тұлға ретінде тіркелмей, 431-і адвокаттық кеңселер арқылы жүзеге асырады.
Осылайша, бүгінгі күні еліміздің аудандары мен облыстары 100% адвокаттық қызмет көрсетумен қамтамасыз етілген.
Әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы туралы Конституцияның 13-бабының әлеуетін одан әрі ашу және адвокаттың қылмыстық сот ісін жүргізудегі рөлін күшейту мақсатында «Мемлекет кепілдік берген заң көмегі туралы» Заң жобасы әзірленген. Қазіргі кезде заң жобасы Мәжіліс Парламентінде қаралып жатыр.
Заң жобасымен көзделген өзгерістер қылмыстық, әкімшілік және азаматтық істер бойынша адвокаттарды іріктеудің жаңа тәртібін ендіруге мүмкіндік береді, яғни көрсетілген қызметтерді адвокаттар алқасының қарауына беру арқылы.
Бүгінде адвокаттың жұмысына қылмыстық қудалау органы ақы төлейді, бұл адвокатты тиісті лауазымды тұлғаларға тікелей тәуелділікке апарып қояды.
Мұндай жағдай заңдылық – конституциялық қағидат талаптарына, айыпталушыны қорғану құқығымен қамтамасыз ету қағидаты, сондай-ақ іс бойынша іс жүргізудің объективтілігі, толықтығы және жан-жақтылығы сияқты қылмыстық процесс қағидаттары талаптарына жауап бермейді.
Заң жобасы қабылданса адвокат өз жұмысы үшін ақыны мүдделі тарап болып табылмайтын органнан алатын болады.
Бұл процестің бәсекелілік және сот ісін жүргізуге қатысушы тараптардың теңдігі қағидатын іске асыра отырып, қылмыстық қудалау органдарына адвокаттардың нақты тәуелсіздігін қамтамасыз етеді.
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің жаңа редакциясы жобасын әзірлеген кезде адвокаттық қызметті жетілдіру мәселелері белсенді талқыланатындығын атап өту керек.
Олардың кейбіреулеріне назарларыңызды аударғым келеді.
Мәселен, атап айтқанда, мемлекеттік құпия болатын қылмыстық істер бойынша адвокатты сайлау проблемасы әлі шешімін таппаған.
Мұнан басқа, адамдарды қамауда ұстау орындарында қорғаушының қорғауындағы адаммен сөйлесуінің құпиялылығы бөлігіндегі өкілеттіктерін едәуір кеңейту қажет.
Қорғаушының қылмыстық процесті жүргізетін органнан сезіктінің, айыпталушының қатысуымен жүргізілетін тергеу және іс жүргізу амалдарының уақыты мен орны туралы уақтылы хабар алу құқығын да нақтылау қажет. Хабарламау немесе уақтылы хабарламау айыпталушының, сезіктінің қорғалу құқығын айтарлықтай бұзады. Мұнан басқа, куә ретінде қорғаушыдан жауап алуға тыйым салу туралы мәселені қарау қажет.

Құрметті қатысушылар!

Қылмыстық іс жүргізу заңнамасын реформалау жағдайларында азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын адвокатураның қорғау рөлі туралы мәселені талқылауымыз Қазақстан Республиканың Қылмыстық іс жүргізу заңнамасын одан әрі жетілдіру бойынша ғылыми негізделген, практикада тұжырымдалған ұсынымдар әзірлеуге мүмкіндік беретініне сенімдімін
Сіздерді белсенді қатысуға шақырамын және барлықтарыңызға табысты жұмыс тілеймін.

Назарларыңызға рахмет!

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті әріптестер!

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың тапсырмасы бойынша 2020 жылға дейінгі жастар саясатының тұжырымдамасы әзірленді. Бүгін осы тұжырымдама Сіздердің назарларыңызға ұсынылып отыр.
2013 жылғы 14 ақпанда Тұжырымдама жобасы Президент Әкімшілігі Басшысының төрағалық етуімен талқыланды.
Біз жастар ұйымдарын қатыстырып, Тұжырымдаманы талқылау бойынша жалпыұлттық пікірталас жүргіздік.
Тұжырымдаманың жалпы ережелері «Жас Отан» жастар қанатының «Жастар Отанға!» атты даму стратегиясымен үйлестірілді.
Тұжырымдамаға Ассамблеяның XIX сессиясында, «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы» мақаласында, «Жас Отанның» съезінде және «Қазақстан – 2050» Стратегиясы Жолдауында ел Президенті ұсынған негізгі ережелердің бәрі енгізілді.
Алдағы маңызды өзгерістер процесінде жастарға түсетін әлеуметтік жүктеме бірден ұлғаятын болады.
Жастарға қатысты бірқатар мәселелер бар екенін өздеріңіз жақсы білесіздер. Олар: баспана, жұмысқа орналасу, жастар ортасының радикалдану проблемалары.
Аталған мәселелер біз әзірлеген Тұжырымдамада толығынан ескерілді.
Бірінші. Тұжырымдама әлеуметтік саясаттың жаңа принциптеріне бағдарланған. Яғни, мемлекеттің кепілдіктеріне ғана емес, әр адамның жеке жауапкершілігіне негізделген.
Мемлекет жастарды жұмысқа орналастыруға, оларды оқытуға және қайта даярлауға, қолжетімді баспанамен қамтамасыз етуге, жол жүру мен тамақтануға субсидия бөлуге бағытталған шаралар қабылдайды.
Бұл ретте, мемлекеттің басты міндеті – жастардың бастамаларына қолдау көрсету, өз мақсаттарына жету үшін мүмкіндік беру.
Ал, жастардың міндеті – берілген мүмкіндіктерді дұрыс пайдалана білу.
Екінші. Прагматизм принципін сақтау қажет, яғни, жастар саясатындағы әрбір салым қайтарымды және пайдалы болуы тиіс. Ал, жастарға салынатын инвестиция тиімді болуы керек.
2013 жылы жастар саясатын қаржыландыруға республикалық бюджеттен 1,5 млрд. теңге, оның ішінде мемлекеттік тапсырыс бойынша 590млн. теңге қарастырылған.
Жергілікті бюджеттен 2 млрд. теңге, оның ішінде мемлекеттік тапсырыс бойынша 940 млн. теңге көзделген.
Ол 2010 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 2 есеге артық. Бұл әлеуметтік маңызды жобаларды көптеп іске асыруға мүмкіндік берді.
Үшінші. Қазақстандықтарды жаңа қоғамға қалыптастырып, тәрбиелеу жаңа қазақстандық патриотизмнің топтастырушы факторларына негізделуі тиіс.
Олар: үштұғырлы тіл, ұлттық мәдениет, дәстүр мен зиялылық.
Қазірдің өзінде Мемлекеттік бағдарлама көрсеткіштері бойынша патриоттық іс-шараларға белсенді түрде қатысатын жастардың үлесі 25%-дан асып отыр.
Төртінші. Жастар саясатын іске асыру ғылыми негізделген тәсілді талап етеді.
Жастардың проблемасын инновациялық ғылыми әдістер мен тәсілдерді пайдалана отырып, жүйелі негізде зерделеу үшін «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы құрылып, жұмыс істеуде.
Жаңа Тұжырымдаманың ерекшелігі – ол білім алушы жастарға ғана арналмаған.
Сонымен қатар, жұмыс істейтін, өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз, маргиналды және тағы да басқа жастардың барлық санаттарын қамтиды.
Әрбір қала мен ауылды іс-шаралармен қамту міндеттері шешіле бастады.
Бұл үшін қалалар мен аудандарда ресурстық орталықтар құрылуда, ауылдық округтерде жастармен жұмыс істейтін инструкторлар енгізілуде.
Мұндай схема олардың тұратын, оқитын және жұмыс істейтін жерлері бойынша жастармен жүргізілетін атаулы жұмыстың негізі болмақ.
Тұжырымдама екі кезеңде жүзеге асырылады: 2013-2015 және 2015-2020 жылдар.
Жастар саясатындағы міндеттерді шешу үшін алдын ала әрекет ету қажет. Бұл ретте Тұжырымдаманың жекелеген бағыттары табысты іске аса бастады.
Тұжырымдаманы іске асырудың бірінші кезеңінде ведомствоаралық өзара байланыстың тиімді моделі қалыптасады. Ол жастардың проблемасын шешуде барлық мемлекеттік органдардың, корпоративті секторлар мен азаматтық қоғам институттарының күшін біріктіруге мүмкіндік береді.
Жастармен жұмыс барлық мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларына енгізіледі.
Жастар саясатының жаңа инфрақұрылымы қалыптасты. Жастар ісі комитеті, аймақтарда тиісті басқармалар құрылды. Жастар саясаты бойынша аймақтық кеңестерді әкімдердің өздері тікелей басқарады.
Ірі кәсіпорындар мен ұлттық компанияларда жастармен жұмыс жүргізетін құрылым жасалуда.
Басты бағыт – жастар ұйымдарын шоғырландыру.
Қазіргі уақытта олардың саны 1000-нан асады. Біз олардың негізгілерімен жұмыс жүргізіп жатырмыз.
Жастар саясатын жүргізуде басты рөл «Жас Ұлан» балалар мен жасөспірімдер ұйымына беріледі.
Біз 2020 жылға дейін 11 Республикалық жастар ұйымын дамыту стратегиясын әзірледік.
Олардың филиалдық желілерін дамытатын боламыз. Сонымен қатар, аймақтық ұйымдарға қолдау көрсетіп, жастардың әлеуметтік бағдарламалар мен мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстарға қатысуына жағдай жасаймыз.

Жастарды шоғырландырудың тағы бір арнасы – Алматы қаласында 2017 жылы өтетін Дүниежүзілік қысқы Универсиада және ЕХРО-2017 сияқты ірі көлемді жобалар мен бастамаларды іске асыру.
Жастарды жұмыспен қамту жұмыстары күшейтілді. Премьер-Министрдің қатысуымен өткен Министрлік алқасының шешімімен жас мамандарды жұмысқа орналастыру үшін жоғары оқу орындары мен колледждердің жауапкершілігі арттырылды.
Осы саладағы жаңа жауапкершілікті ескере отырып, жергілікті атқарушы органдармен өзара байланыстың жаңа механизмдері жасалды.
Экономика қажеттіліктері мен Индустриалды-инновациялық даму бағдарламасын назарға ала отырып, мамандар даярлауға арналған мемлекеттік тапсырыс құрылымы қайта қаралды.
Екінші кезеңнің маңызды шарты жастардың мүддесі мен қажеттілігіне қатысты бюджеттік бағдарламаларды іске асыруды бағалау үшін мақсатты индикаторларды енгізу болып табылады. Әзірше, бұл бағдарламаларды жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың құзыреттері анықталмаған.
Елді әлеуметтік-экономикалық дамытуда жастардың қатысу индикаторлары мен көрсеткіштері жүйесін қалыптастыру қажет.
Жүйе мыналарды қамтуы мүмкін: Жастардың ішкі миграциясы; үйлері бар жас отбасылардың саны, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі; жас отбасылардың білімі мен табыстарының деңгейі; жастардың арасындағы некеге тұру мен ажырасу арақатынасы; сайлауға қатысатын жастардың үлесі; жастар арасындағы қылмыс жасау, маскүнемдік және нашақорлық, өлім деңгейі және т.б.
Тұжырымдаманы табысты іске асыру үшін мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп Іс-шаралар жоспары әзірленуде. Жоспар Тұжырымдама қабылданғаннан кейін бір ай ішінде Үкіметке енгізілетін болады.
Қазіргі уақытта барлық деңгейлерде жастар саясатының маңыздылығына ерекше мән беруде. Сондықтан, Тұжырымдаманы қабылдау жастарды Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050 Стратегиясында» қойған стратегиялық міндеттерін шешуге жұмылдырып, бар күш-жігерлерін жұмсауға мүмкіндік береді.
Назарларыңызға рахмет!

Қайрат Келімбетов, ҚР Премьер-министрінің орынбасары: 5 миллион салымшының мүддесі қорғалады
Халықтың ай сайын зейнетақы қорларына тірнектеп жинайтын қаражатын мемлекет неге бір Қорға шоғырландырғалы отыр? Аманатқа қиянат жасалмайтынына қандай кепілдік бар? Күні кеше ғана кейбір банк Ұлттық қордан 10 млрд. доллардың орнын сипатып кеткен сияқты. Бірыңғай қорға жинақтайтын ақшаға бөгде біреулер қол салмай ма? Қыруар қаржы желге ұшып, ысырап болмай ма? Адал еңбекпен тапқан ақшаның келешегіне алаңдаушылар аз емес. Осы орайда ҚР Премьер-министрінің орынбасары Қайрат Келімбетов мырзамен сұхбаттасқан едік.
«Ең сенімдісі – мемлекет»


– Қайрат Нематұлы, соңғы кездері Қазақ қоғамында қызу пікірталас тудырған мәселелердің бірі – жинақтаушы жүйедегі үкіметтік реформа. Осы туралы қысқаша айтып берсеңіз?
– Ең бастысы, өзгерістердің ешқайсысы жинақтаушы жүйенің қағидасына нұқсан келтірмейді. Жинақтаушы жүйе сақталады, жұмыс істейді, оны жетілдіру мақсатында біз одан ары қарай да әрекет ете береміз. Яғни, халықты барынша кең ауқымда қамту, анағұрлым біртұтас зейнетақы жинақтаушы қорды түзу т.б. Жалпы саны 5 миллионнан астам Қазақстан азаматтары бұған дейін табыстарының 10 пайызын зейнетақы жинақтаушы қорға қалай аударып келсе, солайша жалғастырады. Қаражаттың барлығы әр адамның жеке шотында сақталады және ол сол азаматтың жеке меншігінде қалады. Күні кешеге дейін басқарушы компаниялар саны 11 болса, қазір енді біреу-ақ. Алайда, қаражатын жинақтап жатқан азаматтар үшін ештеңе өзгермейді. Оның ақшасына да ешкім ортақтаса алмайды.
Жинақтаушы қорлар жиі кездесетін мәселе – зейнетақы салымының тиімділігі мен түгелдігі болатын. Ақшаның желге ұшпауына келсек, заңда «мемлекеттік кепілдендіру» нормасы бар. Мысалы, Құдай оның бетін ары қылсын дейміз, бірақ зейнетақы салымы күтпеген жерден бірдеңеге ұшыраса, оған мемлекеттік кепіл жауап береді. Егер зейнетақы салымында жинақталған кіріс пен инфляцияның арасында айырмашылық болса, жинақтаушы азамат мемлекетке өтініш айтады, ал мемлекет оның өтемақысын төлейді. Қазір аса қомақты емес, бірақ келешекте миллиардтаған теңгеге айналады. Әрі мемлекеттік кепілдік те сақталады. Ақша – жекеменшік, соған қарамастан, мемлекеттік кепілдіктің күші жүреді. Жинақтаушы шотқа ақша жинайтын Қазақстан Республикасының барлық азаматтарының алаңдауына негіз жоқ. Оның үстіне, тиімділік пен ақшаны желге ұшырмауды қарастырудың арқасында басқарудың тиімді жолдарына жетелейді. Яғни, екінші кепілдік мәселесі. Бұл дегеніміз – Бірыңғай жинақтаушы қор ҚР Ұлттық қордың басқаруында болады. Соңғы 20 жылда Ұлттық банк өзін тек жақсы қырынан көрсетті. Сондықтан ол ішкі нарықты реттеп, жинақтаушы қордағы қаражатты қадағалап отырады.
Қадағалау жүзеге қалай асырылмақ?
– Қазақстанда 10 жекеменшік және бір мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры (МЖЗҚ) бар. Зейнетақы нарығының 20 пайызына ие МЖЗҚ негізінде Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры құрылады. ҚР Үкіметінің меншігінде болатын бұл қорға Қаржы министрлігі жауап береді. Ұлттық қордың баламасы саналатын осы қорды Ұлттық банкінің басқаруына береміз. Ұлттық қордың Қаржы министрлігіне қарайтынын білесіз ғой. Бірақ оның тізгіні Ұлттық банкке тапсырылған.
Ұлттық банкке жүктелген міндет қандай?
– Ұлттық банк Қорды өзі басқарады немесе ішкі басқаруға береді. Жинаған қаражатты қалай көбейтуге болатынын білетін және ақшамен жұмыс істей алатын компаниялардың жауапкершілігіне тапсырылады. Немесе инфляция өте қатты ықпал етпейтін жолды тауып, қаражатты аман-есен сақтайды. Бұл әлемдік тәжірибеде бар нәрсе. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры да осы сияқты. Қор – Үкіметтікі, яғни, Қордың иесі – Үкімет және біз оның басқару жауапкершілігін Ұлттық банкке тапсырамыз. Ал шешім қабылдау міндеті ҚР Президентінің жанынан құрылатын Кеңеске жүктеледі. Қазір Президенттің жанынан құрылған екі Кеңес бар. Біріншісі, Ұлттық Қорды басқару бойынша Кеңес, екіншісі, «Самұрық-Қазына» Қорын басқару бойынша Кеңес. Аталған кеңестерде жоғары деңгейдегі кәсіби мамандар шоғырланған және қажет кезінде ұстанатын саясаттың бағытын түзеді. Үстіміздегі жылдың 1 шілдесіне дейін зейнетақы қорлары барлық ақшаны Ұлттық қорға өткізуі тиіс. Ол үшін ҚР Үкіметі Ұлттық банкпен бірлесіп, жаңа заң жобасын дайындады. Парламент құжатты бекіткеннен кейін іске кірісеміз.
«Зейнетақы қорларында таңдау бар»

Егер қаржысын Бірыңғай жинақтаушы қорға өткізсе, бұрынғы зейнетақы қорларының күні не болмақ?
– Олардың бірі – Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры негізгі база болады. Шын мәнісінде, зейнетақы нарығының 75 пайызы небары 4 қорға тиесілі: Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры, Халық банкінің зейнетақы қоры, «Грантум» мен «Ұлар-Үміт». Негізі «Ұлар-Үміт» те мемлекетке тиесілі. Қалған қорлардың үлес салмағы аз. Сондықтан біз МЖЗҚ-ын таңдап отырмыз. Қалған қорлардың алдында 3 таңдау бар: біріншісі, Зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компанияларға айналу. Анығында олар бұған дейін де активтерді басқарумен шұғылданатын. «Олар активтерді қалай басқарады?» деген мәселеге келсек, қорлардағы қаражат Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына түскеннен кейін Ұлттық банк сондай инвестициялық қорлар арасында зейнетақы қаражатын басқаруға қатысты байқау жариялайды. Жинақтаушы зейнетақы қорларының барлығы да қандайда бір мемлекеттік құнды қағаздар бойынша өз бизнестері мен қызметтерін жалғастыра беруіне рұхсат. Олардың тиімді жұмыс істеуі үшін сұрыптау, бағалау және қадағалау жауапкершілігі Ұлттық банкте. Осыдан екі жыл бұрын мемлекет басшысы ҚР Бас прокуратурасының тексеруінен сүрінген кейбір зейнетақы қорларын қатаң сынға алған еді. Басты кемшілік – қорлар тәуекелі өте жоғары салымдарға (сарапшылар оларды «қоқыстық» деп атайды) қатты әуестенген. Ондай салымдарды тіпті мемлекеттік бюджеттен бөлінген қаржы да жаба алмайды. Сондықтан мемлекеттің басты мақсаты – жүйені анағұрлым тиімді етіп, қадағалауды күшейту. Осы олқылықтардың орнын енді Ұлттық банк толтырмақ. Мысалы, бір зейнетақы қоры жақсы жұмыс істесе, екіншісінің шаруасы керісінше, ақсап жатса, зейнеткердің түгі де кетпейді. Себебі, мұның оған түк қатысы жоқ. Әрі кез келген жағдайда жинақталған ақшаға мемлекеттік кепілдік керек, ал зейнеткер бейнетінің зейнетін көруі тиіс. Бұдан әрі зейнетақы салымдарынан түсетін кірістің мол болуы Ұлттық банк жұмысының жемістілігіне байланысты.
Тиімділікті арттыру үшін не істемек керек?
– Қордағы қаражаттың бір бөлігін шетелдерге салады, бұл қомақты кіріс әкелмек. Бұл жерде Ұлттық банктің тәжірибесі мол. Қазақстандағы басқа қаржылық құрылымдар туралы олай айту қиын. Аталған ақшаның белгілі бір бөлігі ішкі нарыққа бағытталады. Осы орайда зейнетақы қорларының инвестициялық қоржынды басқарушы компанияға айналуына мүмкіндік туады. Өз қызметін зейнетақы қоры ретінде тоқтатқаннан кейін қорларға берілетін үшінші мүмкіндік – жұмыс істеуін тоқтату. Қараңызшы, жинақтаушы жүйеге қатысушылардың барлығына шотымызда қанша қаржы жиналғаны туралы ақпарат жіберіліп тұрады. Сол ақшаны зейнетақы қорлары бір жаққа инвестиция түрінде салып отыр ғой. Егер мемлекеттік қағаздар мен «ҚазТрансОйл» сияқты ұлттық кәсіпорындар акцияларын сатып алуға жұмсаса, ол сенімді. Бірақ түсініксіз бір ЖШС немесе АҚ-ға салса, олар ізім-қайым жоғалып кетсе, не болмақ? Салымшылардың қыруар қаражаты қалай және кімнен өндіріледі? Әлбетте, іске кіріспей тұрып, зейнетақы қорларының барлығы жіті тексеруден өткізіледі. Негізі оларды ірі аудиторлық компаниялар тексеріп тұрады ғой. Арнайы мониторингтер жүргізіледі. Мұндайда салымшылар сеніп тапсырған аманатқа қиянат жасағандарға тиісті жаза қолданылатыны анық. Егер қаржы қолды болса, қорлардың акционерлері өз есебінен жабуға міндетті. Бұл мәселе әзірге жан-жақты қарастырылып жатыр.
«Қауесеттер – негізсіз»

Кейбір сарапшылар пікірінше, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры құрылса, қор нарығы құрдымға кететін көрінеді. Шынымен солай ма?
– «Қор нарығы құриды» дегенге келсек, «біздегі Қор нарығы соңғы өзгерістердің кесірінен шатқаяқтап қалды» дейтін пікір айтатындар бар. Мен оған келіспеймін. Егер зейнетақы қорларының қаражатты қайда салғанына көз жүгіртсек, олар мемлекеттік қағаздарға, квазимемлекеттік салаларға, яғни, Қаржы министрлігінің мемлекеттік құнды қағаздарына, «ҚазТрансОйл» мен «Самұрық-Қазынаға», «Қазақстан Темір Жолы» т.б. бағытталған. Демек, қор нарығы құрыған жоқ, одан ары қарай әрекет ете береді.
Ендеше жағымсыз кірістер қайдан пайда болған?
– Олар жекеменшік сала ұйымдастырған компанияларға салған салымдардың салдарынан түзілген. Жан баласы білмейтін акционерлік қоғамдар құрылған, ақша соларға құйылған да, соңы сиырқұйымшақтанып кеткен. Мұндай жағдай банк саласында да өте көп. Бірақ жинақтаушы жүйенің банк саласымен тығыз байланысты екенін білесіз ғой. Мінеки, осындай жағымсыз жайттар қайталанбас үшін жекеменшік зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялар Ұлттық банкке тексеру жүргізу үшін қажет. Мәселен, кез келген бір акционерлік қоғамға ақша керек болғанда олар жеке операторларға бизнестері мығым жекеменшік кәсіпорын екенін дәлелдеп беруі тиіс. Осыған сәйкес, ЗАБК шешім шығарып, қаржы бөледі. Егер компания банкротқа ұшыраса, әлгі ЗАБК бүкіл жауапкершілікті өз мойнына алып, шығынды өзі өтейді және лицензиясынан айрылады. Бұл алаяқтыққа жол бермеуде өте тиімді тәсіл. Салымшылардың қаражаты да ысырап болмайды. Ел арасындағы «қор нарығы құрдымға кетеді» деген қауесетке себеп – осы. Меніңше, қор нарығы барынша дами түседі.
– Үкіметтің бұл қадамын сынайтындар тобы «Қыруар қаржыны тағы қайда жібермек? Оны сосын ертең таба алмаймыз» деп алаңдайтын сияқты. Бұған айтар уәжіңіз қайсы?
– Осы қауіпке жол бермес үшін барлық жауапкершілікті Ұлттық банкке жүктеп отырмыз. Ұлттық Қордағы қаржының мұрты бұзылмауына кәсіби біліктілігі халықаралық деңгейдегі Ұлттық банк жауапты. Ол тартатын компаниялар – әлемдік деңгейдегі құрылымдар. Бір мезгілде триллиондаған доллармен жұмыс істеуге қабілетті компаниялар Жер бетінде саусақпен санарлықтай. Ол оңай емес. Оның үстіне, қатысушылар бірін бірі жақсы білетін нарықта көп нәрсе ашық та жария. Кез келген жобаға (құрылымдық облигациялар т.б.) ақша салуға шешім қабылдау мемлекеттік кепілдікті қажет ететіндіктен, бұл іске Үкімет пен Ұлттық банк, нарықтағы қаржылық құрылымдар өкілдері мүшелікке өткен арнайы Кеңес жауапты. Өйткені Ұлттық қордағы ақша – халықтікі.
Алаяқтыққа немесе ашкөздікке ұрынғандар қылмыстық жазаға тартыла ма?
– Қылмыстық жауапкершілік кез келген мәселеде толық қарастырылған. ҚР Қылмыстық кодексін ешкім жоққа шығарған жоқ қой. Сонша неге шу көтерді кейбіреу? Егер адамдардан сұрасаңыз, шындығында, оларға бәрібір. Себебі ақшаларына бірдеңе болса, мемлекет жауап береді. Яғни, біздің менталитетімізге салсақ, мемлекетке көбірек сенім артады. «Менде таңдау еркіндігі болуы керек» дейтіндер бар. Бірақ нашар мен өте нашарды таңдау ретінде қарастыру мүмкін емес. Таңдау еркіндігі жақсы мен өте жақсының арасында жүруі тиіс. Үкімет азаматтарға өте жақсы таңдау ұсынды. Бұл зейнеткерлер мен келешектегі зейнеткерлер үшін таптырмас олжа. Әрине, жинақтаушы қорлары жұмыспен қамтып отырған адамдар, қаншама жұмыс орны, әлеуметтік фактор – басқа әңгіме. Мұны біз өз жауапкершілігімізге аламыз. Бірақ зейнетақы қорларында нәпақа тауып жүрген 12 мың жұмыскер мен сол қорларға салымшы 5 миллион адамның мүддесін таразы басына тартсақ, салымшылардың басым түсетіні белгілі. Бүкіл қордың қаражатын бір арнаға тоғыстыру бізге де оңай тимейді. Алайда, бұл қадамға бару үшін соңғы 1,5-2 жылда Дүниежүзілік банк сарапшыларымен бірге жан-жақты зерттеу жұмыстары жүргізіліп, саналы түрде осыған барып отырмыз. Зейнетақы жүйесіндегі реформалармен қатар Үкімет сарапқа салып жатқан басқа да мәселелер бар. Мысалы, жүйенің өзгеруі, әйелдердің зейнеткерлікке шығу жасы, жұмыс берушілер үшін міндетті жарналар т.б. Ол үшін сарапшылармен, мамандармен пікірсайыстар ұйымдастырылып, өте кең ауқымда зерттеу жұмыстары жүргізілуі тиіс. Қазір заң жобасы дайын тұр. Енді оны қоғам талқысына салу қажет. Меніңше, өте қызу пікірталас тудырады.
Ел арасындағы «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы «EXPO-2017» шарасын қаржыландыруға жұмсайын деп жатыр. Жол салады екен. Мемлекеттің басқа да жобалары бар көрінеді» деген сөздер қаншалықты рас?
– Қалыптасқан ереже – жолдарға кететін шығын бюджеттен қарастырылады. Бюджетке ақша әртүрлі жолмен келеді. Салық жинаймыз, кейде Ұлттық қордан бөлінетін ақша бар, қарыз алуымыз да мүмкін кейде. Борыш алу бюджет ішіндегі қаржыландыру арқылы іске асырылады. Сонымен қатар зейнетақы қорларын сатып алатын ақша сияқты. Қайталап айтайын, зейнетақы қорларының қаржысына мемлекет кепілдік береді. Демек алаңдауға негіз жоқ. Керісінше, қаржыны қадағалау күшейеді. Біз ұсынып отырған жүйе Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Малайзия, Сингапурде қолданылады.


«10 млрд. доллар желге ұшқан жоқ»

Қайрат Нематұлы, қаржы кепілдігіне қайта оралсақ. Дағдарысқа қарсы күрес кезінде Ұлттық қордан бөлінген 10 млрд. доллардың орнын сипап қалдық. Елбасының ашулануына да осы себеп болды. Қыруар қаржы қайда кетті?
– Мен Президенттің сөзін толығымен қостаймын. Сұраққа негіз болған не еді? 2008-2010 жж. дағдарысқа қарсы күрес бағдарламасы шеңберінде біз банктерге, құрылысқа, 60 мыңнан астам үлескерге, шағын және орта кәсіпкерлікке қаржылық тұрғыда қолдау көрсеттік. Сондай-ақ, кейбір инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асырдық. Дағдарыс кезінде контрциклдық саясатты жүргізу қажет болатын. Оған дейін қаражат банктер, үлескерлік құрылыс желісі арқылы бөлінетін. Дағдарыс басталғанда олардың қарқыны күрт тежеліп, көптеген жоба тоқтап қалды. Оларды жалғастыру мақсатында Ұлттық қордан 10 млрд. доллар бөлінді. Оның 600 млн. доллары «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының жарғылық капиталына, ал 480 млн. доллары қайтару керек деген талаппен экономиканы дамытуға салынды. Яғни, 5 млрд. доллар – «Самұрық-Қазынаға», 4 млрд. доллары – экономикаға. 1 млрд. долларды ауыл шаруашылығын қолдау мақсатында «ҚазАгроға» бағытталды. «Самұрық-Қазынаға» берілген қаражатқа 3 банктің акциясын сатып алдық. 2009 жылы банк саласын қолдауға шешім қабылданып, әр банкке 120 млрд. теңгеден салынды. 10 млрд. доллардың есебінен үлескерлік құрылысқа тигені – 260 млрд. теңге. Әрі бұл қаражат ипотекалық құрылысқа қатысушыларға көмек еді. Ал шағын және орта кәсіпкерлікке жұмсалғаны – 120 млрд. теңге (1 млрд. доллар) және инфрақұрылымдарға 1 млрд. доллар қарастырылды. Мінеки, сіз сұрап отырған 10 млрд. доллардың тарихы осы. Қыруар қаржы «ұстағанның қолында, тістегеннің аузында» кетпес үшін Президент арнайы комиссия құрғызды. Оған Елена Бахмутова ханым Қаржылық қадағалау агенттігін басқарып отырған кезде жетекшілік еткен еді. Комиссия құрамында Бас прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік комитеті, қаржы полициясының өкілдері мүше болып, мемлекеттік ақшаның мақсатты түрде жұмсалуын қадағалап отырған. 2008-2009 жылдары бірнеше рет жиналыс өткізген комиссиялар қаржыны тек көзделген мақсатта жұмсауға баса назар аударды. Қаражат кері қайтып жатыр қазір. «Халық банкі» ақшаны қайтарып берді, мемлекет сатып алған барлық акция банк меншігіне өткізілді. «Қазкоммерцбанкі» қарызынан кезең бойынша құтылуда. Оның қаржысын «Самұрық-Қазынаға» жинауда. Триллионнан астам ақшаның ендігі 330 млрд. теңгесі кері қайтарылды. Графикке сәйкес, 480 млрд. теңге Ұлттық қорға 2025 жылға дейін қайтарылуы тиіс. Оны темір жолдарды салуға газ құбырларын тарту сияқты басқа да жобаларға пайдаланып үлгеру көзделуде. Елбасы айтқандай, ақшаның кері қайтуына деген бақылауды ешқашан бәсеңдетпеу керек.
Ал «ҚазАгроға» бөлінген қаржының жайы қалай?
– Ол ақша да «ҚазАгро» бағдарламалары бойынша жұмсалуда. Жыл сайын қаражаттың қайда кетіп жатқаны жайлы есеп беріледі. Халыққа тиесілі қаражатты ысырап ету мүмкіндігі барынша шектелді. Ұлттық қордағы ақшаға қол созғанда бұған дейін экономикаға құйылған қаржының қайда кеткенін түсіну қажет.
Экономика туралы айтқанда Кедендік одақ мәселесін айналып өтуге болмайды. Жуырда ҚР Қаржы министрі Парламентке келгенде Қазақстанның Кедендік одақ жұмысына дайындықта қиындықтарға тап болғанын мойындады. Жәмішевтің айтуынша, отандық кәсіпкерлер КО-ны тиімді пайдалана алмай отырған көрінеді. Басты қиындық қандай және ол қалай шешілмек?
– Өзіңіз білесіз, 1994 жылы Қазақстан Президенті Еуразиялық идеяны ұсынды. Идеологияның өзегі қарапайым – бір-бірімен байланысқан халықтар, экономикалар, бизнестер, неге тізе қоса отырып, бірге жұмыс істемеске?! 1994 жылдан бастап осылардың барлығы да біртіндеп әрекет ете бастады. Олар ТМД, ЕурАзЭҚ т.б. шеңберінде орындалып жатқан еді. ЕурАзЭҚ кездесулерінің бірінде Кедендік одақты құруға шешім қабылданды. Ол кезде біз кедендік тарифтерді бірегейлендіреміз деп болжағанбыз. 2008-2009 жылдары қаржылық дағдарыстың салдарынан пайда болған қиындықтар әлемдік экономиканы тығырыққа тіреді. Жағдай әлі күнге өзгерген емес. Айналаның бәрінде аймақтарға шоғырлануда, аймақтық одақтар құрылуда. Мысалы Еуропалық Одақ, НАФТА т.б. Әлбетте мұндайда бәсекелестіктің артатыны белгілі. Осы 2008-2009 жж. біз нарықтың экономикалық интеграциясын нығайтамыз деген мақсат қойғандықтан, стратегиялық жоспарлар түздік. Нарық ауқымын кеңейтуді қаладық. Еуроодақтың өзінде жұмыссыздық 20 пайыздан асты. Экономиканың өндірістік саласына өте қатты көңіл бөлінуде. Кедендік одақты құруға бел буғанда экономикалық қатынастарды заңдастыруды көздегенбіз. Мұндайда баға өсімі немесе қандай да бір нарықта бір елдің екінші ел кәсіпкерлігін ығыстыруы сияқты жайттардың кездесуі – заңдылық. Бірақ мен қазақстандық бизнесті бәсекеге төтеп бере алмайды деп айтпас едім. Бұл жерде біздің 170 млн. тұрғыны бар экономикаға мүмкіндік алғанымызды айту маңызды. Қазақстандағы ірі өндірістің барлығы, «Тальго» вагондарын, локомативтер, электровоздарды т.б. енді Қазақстан аумағымен қатар Кедендік одақ шеңберінде сата аламыз. Еуропалық Одақ пен Азия мемлекеттерінде Қазақстанды құшақ жая қарсы алуға құлшынып отырған жоқ. КО аясында аграрлық, транспорттық, индустриалдық саясатты келісіп алғаннан кейін нарықтың ауқымы одан сайын кеңи түседі. Бұл жердегі таңдау барынша заңдастырылған үлкен кеңістік пен онша заңдастырылмаған ауқымы тар кеңістік арасында жүреді. Иә, тарифтік емес кедергілерге қатысты сұрақтар бар, олар әлі түбегейлі шешілген жоқ. Егер осыларды жүзеге асырмағанда, бәрібір Дүниежүзілік сауда ұйымына мүшелікке өтуде кедергі болар еді. Экономикамыз әлемдік нарыққа шикізат пен өнім сатудың арқасында өседі. Өйткені Қазақстанға инвестиция толассыз ағылуда, ал біз тауарларды экспорттаумен және импорттаумен айналысамыз. Әлемдік сауданың ережесі – егер сен Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болсаң, сол клубтың шеңберінде тең дәрежеде әрекет етесің. Егер мүше болмасаң, әділетсіздіктерден көз ашпайсың. Яғни, өз ішіңде инвесторлар үшін әмбебап ереже қалыптастырасың. Сондықтан Ресей мен Беларусьпен бәсекеге түсе алатын кезді күте тұру керек деген сөз өз бизнесіңді мүлде сыйламаумен тең. Біз қазір РФ мен Беларусь тауарларымен бәсекеге түсудеміз. Тіпті Бүкіләлемдік Экономикалық Форумның өзі біздің бәсекеге қабілеттілігімізді жоғары бағалады. Бұрын нарықтар есігі жабық еді. Енді соларды біртіндеп ашып келеміз. Бұл тұтынушыларға да үлкен көмек. Тауар түрі неғұрлым көп болған сайын соғырлым сапа артады, баға да қолайлы болмақ.
Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына мүшелікке өтерде КО шеңберіндегі ереже-талаптар кедергі болмай ма?
– Дүниежүзілік сауда ұйымына мүшелікке қабылдауда біз Ресеймен КО аясында бекіткен келісімдерді негізге алдық. Біздің біртұтас тарифтік жүйеміз болуы тиіс. Аталған келісімдер әлдеқайда тиімді. Өйткені РФ – сауда қатынастарында әлемдік нарықтағы ірі ойыншы. Демек, қазақстандық нарыққа төнер қауіп жоқ әрі жақсы қорғалады. Экономикалардың әртүрлілігіне қарамастан Біртұтас экономикалық кеңістіктің коллегиясында әр мемлекеттен 3 адамнан, 9 мүше бар. Мысалы, Ресей әлемдік деңгейдегі алғашқы ондықта тұр. Бірақ КО шеңберінде қабылданатын шешімдер үш елдің мүддесіне сай болады. Егер мүшелердің бірі қарсы болса, заң негізінде жоққа шығаруға құқылы. Бәрі керемет дей алмаймын, алайда Біртұтас экономикалық одақ құруға дайындық шеңберінде департамент директорлары, директорлар орынбасары, бөлім бастықтарына құзіреттілікті кеңейту туралы мәселелерді көтереміз. Консультациялық кеңесте «Атамекен» мен кәсіпкерлер қауымының ұсыныстары талқыға салынады. Биыл Біртұтас экономикалық одақ келісімінің жобасы Парламентте кеңінен талқыланды. Елбасы 2015 жылға қарай Біртұтас экономикалық одақты құру туралы нақты тапсырма берді. Ол үшін біз 2014 жылдың 1 мамырына дейін Парламентке жаңа заң жобасын ұсынуымыз қажет.
«Біртұтас экономикалық одақ құрылғанда Қазақстан саяси тәуелсіздігінен айрылып қалмай ма?» деген алаңдаушылық бар қоғамда. Сіздіңше, қалай?
– Бұл сұрағыңызға ҚР Президенті Н.Назарбаев айқын жауап берді. Әңгіме тек экономикалық интеграция жайында өрбіп отыр. Саяси тәуелсіздікке келер нұқсан мен төнер қауіп жоқ. Қазір құжаттарды реттеу, жүйелеу мәселесіне қатты көңіл бөлудеміз. Одаққа қатысты ұлттық орган қалай құрылады? Оның заңды құзіреті қандай? Халықаралық тәжірибе не дейді? Яғни, 3+1 сияқты құрылым пайда болады. Мысалы, Еуропалық Одақта бұл міндетті Брюссель құрылымы атқарады. Экономиканы, бәсекелестікті дамытуға қатысты мәселелерді шешуге көмектеседі, бәсекелестікті тұншықтыруға әрекет еткен қимылдардың болмауын қадағалайды. Біздіңше, біріккен кәсіпорындар құру бағытына басымдық беру керек. Мәселен, барлық бөлшектері Еуропалық Одақ елдерінде шығарылатын Эйрбас өндірісін жолға қою секілді. Бүгінде Ресей инвесторларымен бірге Қазақстанда көлік зауыттарын салу жобасы қолға алынды. Мұнай-газ саласында тығыз қарым-қатынастамыз. «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» дәлізі бар, осындай жобалардың басқалары да дайындалуда. Біртұтас экономикалық кеңістікке бағынбайтын салалар әзір баршылық. Мысалы, мұнай-газ саласы, инфрақұрылымға қолжетімділік т.б. Осыларды түбегейлі шешіп алғаннан кейін халық тауарлар мен ақша, қызмет көрсету саласында ешқандай кедергіге кездеспейді.
Әңгімеңізге рахмет!

 

7/969/ 21 ақпан 2013 жыл."Түркістан" халықаралық газеті

Құрметті Нұрлан Зайроллаұлы!
Құрметті депутаттар!

Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабына сәйкес әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы бар. Заңда көзделген жағдайларда заң көмегі тегін көрсетіледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 24 тамыздағы Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған Құқықтық саясат тұжырымдамасына сәйкес азаматтардың білікті заң көмегін алуға деген конституциялық құқығын іске асыруы әділ сотқа қол жеткізудің шарты мен кепілдігі болып табылады.
Заң жобасында мемлекеттің азаматтарға заң көмегін көрсету нысандары мен әдістері жүйелі түрде түсіндіріледі.
Заң жобасы қолданыстағы салалық заңнаманың идеяларын тек ретке келтіріп қана қоймай, сонымен бірге оларды өзара байланыстырды.
Заң жобасы аталған саладағы болған олқылықтардың орнын толтырды және оны айқын біріңғай жүйеге келтірді.
Қолданыстағы тәртіп заңнама нормаларының біркелкілігіне және осы салада бірыңғай нормативтік құқықтық актінің жоқтығына орай азаматтарға құқықтық көмек көрсету үшін мемлекет кепілдік берген шаралардың кешендігі туралы толық түсінік бермейді.
Заң жобасын қабылдау заң көмегін көрсетудің мемлекеттік жүйесінің қалай жасалғаны, оны құқықтық реттеудің негіздері, сондай-ақ ол қандай жағдайларда және тәртіпте көрсетілуге тиіс екендігі туралы заң көмегін қажет ететін адамдарға түсінуге мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде мемлекеттің білікті заң көмегін көрсетуі туралы нормалар Қылмыстық іс жүргізу және Азаматтық іс жүргізу кодекстері, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс, «Адвокаттық қызмет туралы» Заңсияқты кейбір заңнамалық актілерде мазмұндалған, ол бірыңғай тұтастай жүйенің жоқ екендігін айғақтайды.
Өз сипаты бойынша осы заң жобасы негіздемелік болып табылады, онда құқықтық көмек көрсету кезінде қоғамдық қатынастар саласын реттеудің жалпы қағидаттары, міндеттері, тәртібі және өзге тетіктері белгіленеді.
Бұл заң көмегін көрсету сапасын арттыру мен оған қол жетімділікпен, сондай-ақ осындай көмек көрсететін субъектілер жұмысының тиімділігін бағалау мүмкіндігіне байланысты олқылықтардың орнын толтыруға жол береді. Сонымен қатар, адвокаттар қызметінің қылмыстық, әкімшілік және азаматтық істер бойынша қылмыстық ізге түсу, сот органдарынан тәуелсіз болуын толық көлемде қамтамасыз етеді.
Конституциялық ережені іске асыруда мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын анықтау Заң жобасында ел Президентіне қалдырылған.
Мемлекеттік саясат аталған салада ұйымдастырушылық-құқықтық, әлеуметтік-экономикалық, ақпараттық, лицензиялық-рұқсат беру сипатындағы шаралар жиынтығымен қалыптастырылатын болады.
Ұйымдастырушылық-құқықтық шараларға мемлекеттің заң көмегін көрсету жөніндегі қызметін бірыңғай жүйеге келтірумен байланысты шаралар жатады. Бұл құқықтық көмек көрсетуді одан әрі дамытудың негізгі бағыттарын, процеске қатысушыларды, көрсетілетін қызметтердің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етудегі уәкілетті органның рөлін айқындау.
Құқықтық шаралар нормативтік құқықтық актілер жобаларын әзірлеу, қолданыстағы заңнаманың мониторингі, сондай-ақ заң көмегі субъектілеріне әдістемелік және практикалық қолдау көрсету арқылы заң көмегі субъектілерін құқықтық қолдау жөніндегі уәкілетті органның қызметіне негізделеді.
Әлеуметтік-экономикалық шаралар мемлекет есебінен кепілдік берілген көмекті толық қаржыландыруды және табысы деңгейі төмен адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға басым бағытталуын, сондай-ақ қалалық және ауылдық жерлерде адвокаттық қызмет көрсетумен қамтамасыз етудің тепе-теңсіздігі мәселелерін шешуді қамтиды. Сонымен қатар, бұл бюджет қаражатын тиімді пайдалануға және оның шоғырлануына бағытталған шаралар.
Ақпараттық шаралар барынша жариялылық және мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсететін субъектілердің ашықтығынан қалыптасады. Бұл олардың қоғам мен мемлекет алдында қолжетімділігі мен есептілігі. Жеке алғанда, заң жобасында адвокаттардың, адвокаттар алқасының аумақтық әділет органдарының алдындағы есептілігі, сондай-ақ «Интернет» желісінде сайтта мемлекеттік заң көмегі жүйесіне қатысушы адвокаттардың тізімін орналастыру көзделеді.
Бүгінгі күні құқықтық ақпараттандыру және консультация беру халыққа мемлекеттің құқықтық көмек көрсетудің ең кең тараған тәсілі болып қалатынын атап өту керек.
Мемлекет оны іске асыруға үлкен қаржы қаражатын бөлуде.
Мәселен, 2012 жылы тек Әділет министрлігіне ғана республикалық бюджеттен халыққа көмек көрсетуге, құқықтық ақпараттандыру және консультация беруге 881 млн. 148 мың теңге көзделген. Атап айтқанда, 500 млн. теңге «Әділет» дерекқорының тегін жұмыс істеуіне, «Құқықтық насихат» бағдарламасына – 80 млн.теңге, Құқықтық ақпарат қызметі- Call-центр – 47 млн. теңге дерлік және тағы басқалары.
Жалпы құқықтық көмек пен құқықтық насихатты ұйымдастыру бойынша жұмыс Үкіметтің 2012 жылғы 2 наурыздағы № 285 қаулысымен бекітілген 2012-2014 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтық мәдениетінің деңгейін арттыру жөніндегі кешенді жоспарына сәйкес жүргізіледі.
Жоспардың орындалуын қамтамасыз ету бойынша бақылау және үйлестіру Әділет министрлігіне жүктелген. Осы жоспардың мақсаты құқықтық мәдениеттің деңгейін одан әрі арттыру, құқық түсіндіру жұмысының нысандары мен әдістерін жетілдіру, азаматтарды құқықтық оқыту мен тәрбиелеудің тиімділігін арттыру болып табылады.
Жоспарда көзделген іс-шараларды іске асыруға 2012-2014 жылдар кезеңіндегі Республикалық бюджеттен 239 млн. 325 мың теңге бөлінген.
Жоспарда халықтың жеке санаттарымен құқық түсіндіру жұмысын жүргізуді, мемлекеттік органдардың қызметіне қатысты мәселелер бойынша азаматтарға консультациялар беруді, құқықтық тақырып бойынша ақпараттық материалдарды орналастыру, теле және радиоарналарда салалық тақырып бойынша телевизиялық бағдарламалар циклін жасау мен трансляциялауды, Құқықтық ақпараттық қызмет жұмысын одан әрі жетілдіру мен жұмыс істеуін қоса алғанда, 21 іс-шара көзделген.
Бұл ретте республикалық бюджет қаражаты есебінен адвокаттар көрсететін заң көмегін қамтамасыз ету үшін аса көлемді қаржы бөлінеді. Айталық, 2012 жылы бұл сомма 852 млн. 648 мың теңгені құрады.
2012 жылда ғана мемлекеттік органдар БАҚ-та сөз сөйлеу, интернет-конференциялар, брифингтер және халықпен кездесулер арқылы 246 мың 339 (екі жүз қырық алты мың үш жүз отыз тоғыз) құқық түсіндіру сипатындағы іс-шаралар өткізгендігін атап өткен жөн.
Мемлекет электрондық Үкімет, ведомостволық сайттар және басқа да интернет-ресурстар арқылы едәуір құқықтық көмек көрсетіп отыр.
«Электрондық Үкімет» шеңберінде 236 интерактивті және транзакциондық қызмет көрсетулер ұсынылады, мұның 108-і е-лицензиялау порталында іске асырылады. Бүгінде қазірдің өзінде Әділет министрлігі электрондық үкімет порталы арқылы электрондық форматта 38 құқықтық сипаттағы қызметті көрсетеді.
Халыққа құқықтық көмек көрсетуге көбінесе ведомстволық сайттарда орналастырылған ақпарат септігін тигізеді. Осылайша, 2011 жылдың өзінде ғана Google Analytics ресми деректері бойынша Әділет министрлігінің сайтына 322 мың 624 адам кірген, ал 2012 жылы 1 млн. 665 мың адам кірген, яғни, жылдық сан бес есе өскен. Осы реттеақпарат тек Республика азаматтарын ғана емес, басқа ел тұрғындарын да қызықтырады.
Лицензиялық-рұқсаттық сипаттағы шаралар мемлекет кепілдік берген заң көмегі жүйесіне қатысушы субъектілерінің қызметіне ерекше мемлекеттік бақылауды орнатуымен байланысты өткізілетін кешенді іс-шараларға негізделеді.
Бұл шаралар адвокаттық қызметпен айналысуға үміткер тұлғаларға тиісті рұқсат беруді, лицензиаттың біліктілік талаптарына сәйкестігін тексеруді(тағылымдамадан, аттестаттаудан өту және емтихан тапсыру),сондай-ақ аталған қызмет түрімен айналысуға қойылатын талаптарға сәйкес келмеген немесе қолданыстағы заңнаманың нормаларын бұзған жағдайларда лицензияның қолданысын тоқтата тұру немесе лицензиядан айыру мүмкіндігімен қорытылады.
Лицензиялық - рұқсат беру сипатындағы шараларға құқықтық қызмет көрсетудің сапасын бағалау да жатады. Аталған қадағалау шарасы заң көмегін көрсететін субъектілерге белгілі бір талаптарды белгілеу арқылы іске асырылады. Мысалы, адвокаттар алқаларының өздерінің жиынтық есептерін аумақтық әділет органдарына ұсынуы, адвокаттық қызметпен айналысуға үміткер адамдарды тағылымдамадан және аттестаттаудан өткізуі.
Аталған шаралар шарттық қатынастар аясында да, қолданыстағы заңнама шеңберінде де қамтамасыз етілетін болады.
Азаматтардың мүдделерін сақтау мақсатында заң жобасының 9-бабында мемлекет кепілдік берген заң көмегін алуға мұқтаж адамдардың негізгі құқықтары мен міндеттері бекітілген.
Мұндай адамдардың құқығына заң көмегін көрсету талаптары туралы ақпарат алу, көмек көрсетілген мәселе құпиялылығының сақталуын қамтамасыз ету жатады. Бұл сонымен қатар сол тұлғалардың заң көмегін алуға өтініш білдіруі және оны кепілдік берілген көлемде алу құқығын да білдіреді.
Бұдан басқа, заң көмегін көрсеткен субъектілердің әрекетіне (әрекетсіздігіне) азаматтың жоғары тұрған органға, прокуратураға не сотқа шағым жасау құқығы сапалы заң көмегін алудың қосымша кепілдігі болып табылады.
Тегін заң көмегін алуға мұқтаж адамдардың міндеттеріне олардың мұндай көмек алуға деген құқығын растайтын құжаттарды беру, сондай-ақ оны көрсетуге негіз болатын дұрыс ақпаратты қамтамасыз ету міндеттері жатқызылады.
Егер өтініш берушінің өтінішінің құқықтық сипаты болмаса не өтініш беруші іс жүргізу заңнамасында және адвокаттық қызмет туралы Заңда белгіленген тегін заң көмегін алуға құқығы бар адамдардың санатына жатпаса, заң жобасында мемлекет кегпілдік берген заң көмегін көрсетуден бас тартудың негіздемесі көзделген, бұл өзінің құқықтық мазмұны бойынша дәлелді болуға тиіс.
Заң жобасында құқықтық көмек көрсетудің түрі, субъектілері және тәртібі нақты жіктелген.
Мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету жүйесіне мемлекеттік органдар, адвокаттар, нотариустар және жеке сот орындаушылары жұмылдырылады.
Құқықтық ақпарат ешбір шек қойылмай, азаматтар мен заңды тұлғалардың бәріне бірдей беріледі, ал консультация беру, азаматтар мен заңды тұлғаларды қорғау мен олардың мүдделерін білдіру қылмыстық сот ісін жүргізу органдарында іс жүргізу заңнамасында және адвокаттық қызмет туралы Заңда көзделген тәртіппен жүргізіледі.
Заң жобасында шешімін тапқан басқа да маңызды міндет – мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету тәртібін нақты айқындау.
Атап айтқанда, мемлекеттік органдар «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» Заңда белгіленген тәртіппен құқықтық көмек көрсетеді.
Адвокаттар, нотариустар және жеке сот орындаушылары осы заң жобасында, адвокаттық қызмет, нотариат туралы, атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы Заңдарда, сондай-ақ өзге де нормативтік құқықтық актілерде көзделген тәртіпте құқықтық көмек көрсетеді.
Адвокаттардың заң көмегін көрсетуге қатысуын облыстың, қаланың тиісті адвокаттар алқасы қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік заң көмегін көрсету жүйесіне қатысатын адвокаттарды іріктеу өлшемшартын Республикалық адвокаттар алқасы бекітеді, ол жыл сайын 1 желтоқсаннан кешіктірмей тиісті тізімді жасап, кейіннен «Интернет» торабындағы сайтқа орналастыру үшін аумақтық әділет органдарына ұсынады 25 желтоқсаннан кешіктірмей. Өз кезегінде аумақтық әділет органдары адвокаттармен келісімге отырады 15 желтоқсаннан кешіктірмей.
Заң жобасында көзделген өзгерістер адвокаттар алқасының қарауына аталған функцияларды беру арқылы қылмыстық, әкімшілік және азаматтық істер бойынша адвокаттарды таңдаудың жаңа тәртібін енгізуге мүмкіндік береді. Осы жаңа енгізу мемлекеттік органдардан адвокаттық қызметтің құқықтық тәуелсіздігі деңгейін жоғарылатуға қосымша кепіл болады.
Сондай-ақ адвокаттар заң көмегін көрсетудің сапасын қамтамасыз ету мақсатында ай сайын 5 күннен кешіктірмей адвокаттар алқасына есеп береді. Адвокаттар алқасы болса аумақтық әділет органына жыл сайын 20 шілдеден және 20 қаңтардан кешіктірмей жиынтық есепті ұсынады.
Аталған есептерді келісу мен оның нысанын Республикалық адвокаттар алқасының ұсынымдарын ескере отырып, Әділет министрлігі бекітеді.
Адвокаттардың мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету шегіндегі олардың еңбегіне ақы төлеудің мөлшері мен тәртібін Қазақстан Республикасы Үкіметі айқындайды.
Адвокаттар көрсететін тегін заң көмегі алимент өндіріп алу, зейнетақы және жәрдемақы тағайындау, босқын немесе оралман мәртебесін алу, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған кәмелетке толмағандар, сондай-ақ Ұлы Отан соғысы ардагерлері, I және II топтағы мүгедектер мәселелері бойынша, сондай-ақ іс жүргізу заңнамасында көзделген жағдайлар мен тәртіпте өтініш білдірген азаматтарға қолданылады.
Осы шаралар толық көлемде білікті заң көмегін алуға азаматтардың конституциялық құқықтары мен мүдделерінің қорғалуын, көрсетілетін құқықтық қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыруға септігін тигізеді деп пайымдаймын.
Нотариустар нотариаттық іс-әрекеттерді жасау, азаматтар мен заңды тұлғаларға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру арқылы оларды жасау мәселелері бойынша консультациялар нысанында білікті заң көмегін көрсетеді, сондай-ақ жасалатын нотариаттық іс-әрекеттердің салдары туралы ескертеді.
Тегін заң көмегін көрсету шеңберінде жеке нотариустардан азаматтардың жекелеген әлеуметтік-осал санаттары құқықтық сипаттағы қызметтергеақы төлеуден босатылады - бұлар Ұлы Отан соғысына қатысушылар мен оларға теңестiрiлген адамдар, көп балалы аналар, созылмалы жүйке ауруымен ауыратын жеке адамдар.
Сондай-ақ оларға қарттар мен мүгедектер, жетім балалар, 1 және 2 топтардағы мүгедектер мен жас мөлшері бойынша зейнеткерлер жатады.
Жеке сот орындаушыларының қызметі атқарушылық іс жүргізу туралы заңнамаға сәйкес атқарушылық және өзге де іс-әрекеттерді жасау кезінде адам мен азаматтың, ұйымның құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз етуге арналған.
Жеке сот орындаушылары Қазақстан Республикасының атқарушылық іс жүргізу туралы заңнаманы қолдану тәртібі мәселелері бойынша азаматтарды қабылдау және консультациялар жүргізу арқылы құқықтық көмек көрсетеді.
Мемлекеттің заң қызметін көрсету саласындағы мемлекеттік реттеу туралы айта отырып, заң жобасының 10-бабына сәйкес Үкімет мемлекеттің заң көмегін ұсыну саласындағы өзге де қызметтердің әзірленуіне, қамтамасыз етілуіне және жүзеге асырылуына жауап беретін болады.
Уәкілетті органның құзыретіне заң көмегі субъектілерін құқықтық ағарту ісі, әдістемелік және практикалық қолдау арқылы аталған салада мемлекеттік саясатты іске асыруды қамтамасыз ету функциялары жатқызылған. Атап айтқанда,нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу, заңнаманың мониторингі мен заң көмегінің барлық субъектілерінің қызметін үйлестіру.
Ұсынылған шаралар жиынтығы процестің бәсекелестігін жоғарылатуға және толық көлемде сот ісін жүргізуге қатысушы тараптардың тепе-теңдігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ азаматтардың құқықтық мәдениет деңгейін арттыруға мүмкіндік береді деп санаймын.
Мемлекет кепілдік берген заң көмегі Қазақстан азаматы не азаматтығы жоқ адам болып табылатындығына қарамастан, барлық азаматтарға берілетін болады. Бұдан басқа, осындай көмек заңдылықтың және азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтары мен бостандықтары басымдығының негізгі қағидаттарына негізделеді.
Ұсынылатын тәсіл халықаралық тәжірибеге де толық сәйкес келеді. Мысалы, Францияда, Швецияда, Финляндияда, Нидерландыда, Ресейде және басқа да көптеген елдерде заң көмегін көрсету тәртібі мемлекет есебінен дербес заңдармен регламенттелген.
Оған қоса, 2012 жылы сәуірде заң жобасы Құқықтық саясат жөніндегі кеңес пен Жоғарғы Сот Кеңесінің бірлескен отырыстарында қаралды, онда оның негізгі тәсілдері мен ережелеріне қолдау жасалды.

10 миллиард доллар шығынға ұшыраған банктерді сақтап қалды

Соңғы кездері Қазақстан Үкіметінің бірқатар тосын қадамдары қоғамның қызығушылығын арттырып, түрлі пікірталастардың тамызығына айналып отыр. Жинақтаушы зейнетақы қорының реформаға ұшырауы, «ЭКСПО-2017»-ге қатысты жаңадан басталатын индустриялды бастамалар және облыстар мен қалалардың байланысын күшейтетін инфраструктуралық мега жобалар ел тұрғындарының да құлағын елеңдете түсуде. Сонымен бірге Елбасының таяуда дағдарыс кезеңінде Ұлттық қордан Үкіметке берілген 10 миллиард доллардың қайтпай қалуына қатысты айтқан сыны да саясаткерлер мен сарапшылардың біразға дейін талқылайтын тақырыбына ұласты. Премьер-министрдің орынбасары Қайрат Нематұлы КЕЛІМБЕТОВ «Айқын» газетіне тартысқа түскен тақырыптарға қатысты сұхбат берді.
Қайрат Нематұлы, алдымен жинақтаушы зейнетақы жүйесіне жасалатын реформаны тарқатсақ. Жаңа жүйенің ерекшелігі мен артықшылығы неде? Қалыптасқан қорлардың жұмысында қандай ағаттықтар бар?

– Негізінен, қалыптасқан жүйе сақталып қала береді, адамдар бұрынғыдай жалпы табысының 10 пайызын жинақтаушы зейнетақы қорына аударады да, зейнеткерлікке шыққанда заңға сәйкес пайдаланады. Бұл тұста басқарушылық бағыты реформаға түседі. Егер қазірге дейін елімізде 11 ЖЗҚ жұмыс істесе, алдағы кезде олардың барлығы бір орталыққа топтастырылады. Біздегі қорлардағы салымның басым бөлігі нақты айтқанда 75 пайызы тек төртеуіне – Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры (МЖЗҚ), «Халық Банкі» ЖЗҚ, «Гарантум» ЖЗҚ, «Ұлар Үміт» ЖЗҚ-ға тиесілі. Енді барлығы МЖЗҚ-ға біріктіріліп, бірыңғай мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры (БМЖЗҚ) құрылады да, Үкімет тарапынан Қаржы министрлігінің қарауына беріледі. Ал басқарушылық тізгіні Ұлттық банкке тапсырылады. Президенттің жанынан білікті мамандардан құрылған арнайы басқару кеңесі жинақталған қор қаржысын бос жатқызбастан тиімді инвестициялық бағыттарға бұрады. Құнды қағаздар нарығына шығарып, АЙПИО бағдарламасына қатысып, еліміздегі ірі компаниялардың бағалы акцияларын иемденуіне де жол ашылады. Ең бастысы, қордағы салымшылардың қаржысы бұрынғыдай емес, мемлекеттің қатаң қадағалауында болады. Естеріңізде ме, қайбір жылдары Президенттің тапсыруымен Бас Прокуратура ЖЗҚ-ларды тексеріп шыққанда өзін-өзі ақтамайтын тәуекелді қадамдарға барғандар да кездескен еді ғой. Салымшылардың табысын түкке тұрмайтын, күні ертең қоқысқа тастайтын акцияларды алуға жұмсағандар да анықталған. Енді мұндай келеңсіздіктерге жол жоқ. Қайта қордағы қаржыға «мемлекеттік кепілдік» беріледі.

Одан салымшыға қандай пайда бар?

– Мәселен, сіздің қордағы қаржыңызға инвестициялық кірістердің есебінен жылына 3 пайыз табыс қосылғанымен, инфляция деңгейі 7 пайызға жетсе, бәрібір ұтыласыз ғой. Осының салдарынан зейнет жасына жеткендегі табысыңыз сол уақыттағы нарықпен салыстырғанда құнсыздануы әбден мүмкін. Сондықтан да әлгі ортадағы инфляция жұтып қойған 4 пайызды мемлекет қосып береді. Қордағы қаржыңызға «мемлекеттік кепілдік» берілгендіктен, салымшы ешқашан ұтылмайды.

Мына мәселені түсіндіріңізші, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына барлық салымшылардың қаржысы жиналады. Бұл миллиардтардың одан кейінгі тағдыры не болады? Ел тұрғындары өзінің қорындағы ақшасын қаншалықты басқарады, айталық тұрғын үй заемдарына немесе өзге де акцияларды иемденуге сала ала ма?

– БЖЗҚ-ның ары қарай зейнетақылық активтерді басқару компаниясын құрады. Қорға салымшылардың тиісті қаржысы түскен соң Ұлттық Банк инвестициялық қорлар арасында байқау өткізіп, зейнетақы алымдарын кімнің басқару керектігін анықтайды. Байқауға қатысушылар қордағы қаражатты тағы да көбейтуге арналған өз бизнестері мен жобаларын ұсынады. Өтінімдері қарастыратын Ұлттық Банк жауапты компанияны өзі таңдап, қаншалықты ұтымды әрекет ете алатындығын бағалайды. Нарықта 20 жылдық тәжірибе жинақтаған Ұлттық банктің бұл тұрғыда қатаң реттеуші қызметін атқаратындығына сенім мол. Сонымен бірге қазіргі жинақтаушы зейнетақы қорлары өз ықтиярларымен жұмысқа көшкенімен қолдарындағы лицензиясымен тұрғындардан салымды жинай алмайды. Олар тек өздеріндегі ерікті зейнетақы активтерін басқаруға құқылы. Активтер мемлекеттік құнды қағаздарды инвестицияласа онда, жақсы. Егер қайдағы ЖШС-лар мен беймәлім АҚ-лардың жұмысына салынса, болашағы жоқ болатындығына күмәнданбаңыз. Әрине, қордың барлық әрекеті қатаң қадағалаудан өтеді.

Бұл жаңалықтарыңыз қашан жүзеге аса бастайды? Реформа іске қосылғанда ЖЗҚ жүйесінде жұмыс істеп, күнкөрісін жасап жүрген 12 мың адамның тағдыры не болады?

– Біздің сарапшылар Дүниежүзілік банктің мамандарымен бірге 1,5-2 жылдан бері реформаны енгізудің тәсілімен айналысып келеді. Жақында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жаңа заң жобасын дайындап, алғашқы нұсқасымен таныстырды. Құжат тағы да толықтай пысықтаулардан өткен соң Парламенттің талқылауына ұсынып, қабылдатуға көшеміз. Біздің жоспар бойынша биылғы 1шілдеге дейін Ұлттық банк жинақтаушы зейнетақы қорларындағы қаржыны бір орталыққа жинастыруы керек. Екінші сауалыңызға қатысты ойланып көріңіз, 5 миллион салымшының мәселесі оңтайлы шешілуі керек пе, әлде 12 мың адамның ба?! Халықтың ісі бірінші кезекте жүзеге асуы керек деп ойлаймын.

Мұндай жүйе қазіргі кезде қай елдің тәжірибесінде қолданылады?

– Негізінен, Сингапур мен Малайзия мемлекеттерінде осыған ұқсас жүйе жұмыс істеп тұр.


Елбасы таяуда қозғаған 10 миллиард доллар жөнінде түсіндірсеңіз. Қыруар қаржы қайда жұмсалып кетті?

– 2008 жылы елімізде дағдарыстың нышаны қатты сезіле бастады. Әсіресе, ең іргелі 4 банкке банкротқа ұшырау қаупі төнді. «Халық банк», «Казкоммерц», «БТА», «Альянс банк» 2004-2005 жылдары өз активтерін күрт өсіріп жіберді. Қаржы құрылымдары шетелдерден мол көлемде несиелер тартып, тұрғындарға ұзақ және қысқа мерзімге таратып жіберді. Пайыздық табыстарға қызығып кеткені соншалық, Астана мен Алматы қаласында көпқабатты тұрғын үй кешендерін тоқтаусыз салып, оны ньюйорктік бағаларға пара-пар етіп сатып, белшесінен батып қалды. Таңданарлығы, банктердің несиелік қоржындары 50-80 пайызға дейін жетті. Салыстырмалы түрде айтсақ, қазір 10-15 пайыз мөлшерінде. Жеме-жемге келгенде несие алғандардың барлығы мерзімінде қайтара алмады, ал шетелдік ұйымдар өз несиелерін талап етіп жатты. Сол кезде банктер 40 миллиард долларға дейін қарызға кірді, қысқасы Қазақстан экономикасының тең жартысы кепілде еді. Үкімет мұны экономикалық сектордағы төтенше жағдайға балап, тығырықтан шығаруға көмектесуге кірісті. Жалпы, банк ісі халықтың күнделікті тіршілігімен тығыз байланысты болғандықтан мұндай тәжірибе әлемнің дамыған кез келген елінде бар. Сонымен, кеңесе келе, Ұлттық қордан жағдайды оңалту үшін қайтарылымы міндеттеліп, «Самұрық-Қазынаға» 9 миллиард доллар берілді, «Қазагроға» - 1 миллиард. Ол кезде курс 120 теңге болатын. Оны қор төмендегідей көлемде бөлді; «Халық банкі» мен «Казкомға» 120 миллиард теңге, «БТА» -ға 212 млрд теңге, «Альянс банкке» 24 млрд теңге. Қазір «Халық банкі» «Самұрық-Қазынаға» қайтарып берді, «Казком» кезең-кезеңімен төлеп жатыр. «БТА»-ның ішкі және сыртқы қарызы кезінде 16 млрд долларға жеткен еді, енді барлығының ақырындап құтылып, қазір 750 миллион доллары қалды. «Альянстың» да берешегі 4 млрд доллардан асатын, бүгінде нәтижелі жұмыстың арқасында оны 1млрд долларға дейін төмендетті. Қысқасы, тұралаған секторға 4 млрд доллар салу арқылы, банктерді және мыңдаған салымшыларын сақтап қалдық, қарызынан құтқардық. Банктер мемлекеттен алған қарызын бекітілген кестеге сәйкес қайтаруға жақындап қалды, қалған 5 млрд доллар «Самұрық-Қазынаға» жарғылық капитал ретінде қалады. Ұлттық қордың жалпы қаржысы келісім-шартқа сәйкес 2025 жылға дейін қайтарылуы керек. Иә, ұзақ мерзім, дегенмен Елбасы қатаң қадағалау жүргізу керектігін тапсырған соң Бас Прокуратура, Қаржы полициясы, Үкімет басшылығы деңгейінде мемлекеттік комиссия құрылып, қайда жұмсалғандығын анықтау мақсатында да жұмыс істеді. «Қазагроға» берілген 1 млрд доллар да үкіметтік бағдарламаларға салынғандықтан, қайтару мерзімі нақты қойылып отыр. Сонымен бірге «Самұрық» Астана мен Алматыдағы шығынға және түрлі жағдайларға ұрынған 60 мың үлескердің мәселесін шешу үшін 3 млрд долларды аяқталмаған құрылысқа салды. Себебі халық «Бизнесмендер ақшаны бізден жинап, қашып кеткенше билік басындағылар қарап отыра берді ме?» деп шулаған соң, барлық жауапкершілікті мемлекет өзіне алды. Банктерде де толқулар туындап, тұрғындар депозиттегі ақшаларын алып, тарап жатқанда да, олардың сенімін қайта қалпына келтіру үшін жоғарыдағы қадамдар жасалды. Жалпы, сіздің шоттарда депозитіңіз ашылса, оған мемлекет әрқашан кепіл болады.10 млрд доллардың қысқаша тарихы – осы.

Банктердің ендігі тағдыры не болады?

– Банк бизнесі – жеке бизнес. Мұнда мемлекеттің араласуы тиімсіз саналатындықтан, онда мықты менеджерлер әрекет етуі керек. Ондағы қаржылар халықтыкі саналатындықтан, басқарушы тұлға билікке жалтақтамай, жеке нәтижелі іс жүргізе алғаны жөн. Президент «Альянс» пен «Темірбанкті» жеделдетіп сатуды тапсырды. Оны стратегиялық инвестор сатып алса, қаржы нарығында екеуінен өте тиімді банк жасақтай алады.

Елімізде жаңадан стратегиялық маңызы зор инфраструктуралар қалыптастыру жайында айтылуда. «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» жолын бірнеше жылдан бері аяқтай алмай, әбден шулатып жатқанда жаңа жобаларды жүргізуге қаншалықты әлеуетіміз жетеді?

– Қазір әлемдік экономика күрделі кезеңді кешуде. Күнделікті хабарлардан еститіндігіміздей, қозғалыстар күшейіп, жұмыссыздықтар белең алып, кері кетіп бара жатқандай көрінеді. Шын мәнінде, батыста әлемдік экономиканы, қаржы мен сауда айналымын, индустриалды жүйені заман көшіне сай, бәсекеге өте қабілетті етіп қайта құрылымдап жатыр. Біздің сауда-саттығымыздың 50 пайызы Еуропалық одақпен тікелей байланысты болғандықтан мұнай мен металл бағалары қатты алаңдатады. ENRC, Kazakhmys, Arcelor Mittal сынды компанияларымыз шетелдермен жұмыс істейді. Arcelor Mittal Еуропадағы бірқатар зауыттарын жауып тынды. Қытайда да экономикалық өнім төмендеуде.Әрине, мұнай саудалаудан Сауд Арабияның алдына түсе алмайтынымыз анық. Сондықтан да біз ішкі экономикалық өсімді ойлауымыз керек. «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» дәлізін салу үшін Дүниежүзілік банктен 3 млрд, Қытайдағы даму институттарынан 10 млрд доллар алдық. Осы қаржылардың арқасында мұнай, газ құбырларымен қатар, Батыс – Шығыс; Алматы – Қорғас – Өзен (Түркіменстан шекарасына дейін) темір жолын салуға қол жеткіздік. Бұл дәліз арқылы өзіміздің және Қытайдың оңтүстігінен алынған тауарды Батыс Еуропаға тасымалдау мүмкіндігі туады. Енді Астана – Ақтау жолын салуды бастаймыз. «Барлық жол Римге алып барады» дегенге салсақ, егер елордамен елдің ортасында тығыз қарым-қатынас жасайтын жолдар түсуі керек. Көлік және коммуникация министрлігі қазір аталған дәліздің Жезқазған, Шалқар, Бейнеу арқылы өткізудің жобасын дайындау үстінде. Сол сияқты Астана – Алматы тас жолын да заман талабына сай етіп Балқаш көлінің үстінен жүргізу көзделуде. Егер жоба орындалса, екі бас қаланың ортасында небары 6-7 сағат ғана кетеді. Үшіншіден, Астана – Өскемен жолын Павлодар арқылы өткізу де қарастырылуда. Мұның барлығына шамамаен 40-50 мың жұмысшы тартылады.

Екінші бағыт теміржолға байланысты. Бейнеу – Жезқазған, Арқалық – Шұбаркөл теміржолымен тауарды Қытай мен Қазақстанның шекарасы Қорғастан кіргізіп, Түркіменстанның шекарасына дейін жеткізіп, ары қарай Әзірбайжан – Грузия – Түркия асыруға болады. Немесе Түркіменстан мен Иранға өтіп, Таяу Шығысты қажетті тауармен қамтамасыз етудің мүмкіндігі туады. Бұл бағыттардың қозғалысқа түсуі – Ақтау портын кең көлемде дамытуға септігін тигізеді.

Елбасы Испанияға жасаған кешегі сапарында Тальго компаниясымен Астана – Алматы арасында жоғары жылдамдықпен қатынайтын темір жол құрылысына қажетті техникамен қамтамасыз ету мүмкіндігіне қол жеткізіп қайтты. Сағатына 250 шақырым қашықтықты еңсеретін отарба елордада Оңтүстік астанаға небары 5 сағатта жеткізеді. Бірақ жобаға жан бітіру өте қымбат тұрады. Мамандарымыз мамыр айына дейін оның толық құнын есептеп шығаратын болады. Керекті қаражатты Ұлттық қордан ба, әлде өзге кіріс көздерінен бе тартатындығымызды әлі нақтылаған жоқпыз. Ең бастысы, елдің өміріне елеулі өзгерістер әкелетін мега жобалар 2017 жылғы «ЭКСПО»-ға дейін аяқталатынына сенім артып отырмыз. Жалпы, мемлекеттің алдағы уақытта барынша ден қойған даму бағдарламаларына қатысты тағы бір жаңалығымыз бар.

Иә, ол жаңалықты да елмен бөлісе отырыңыз.

– Бірнеше жылдарға созылған дағдарыс кезінде қарсы іс-қимылды бір орталықтан үйлестіруші орган ретінде «Самұрық-Қазынаның» бекітілгенін білесіздер. Қор бүгінде өзіне жүктелген міндетті ойдағыдай орындап шықты. Еліміздегі ең ірі 10 компания осы орталыққа біріктірілген, ондағы қызметкерлер мен өзге де активтердің 75 пайызын «ҚазМұнайГаз» құрайды. Мұнда шоғырланған компанияның барлығы мемлекеттік бизнесті жүргізеді, біз енді жеке кәсіпкерліктің қадамын күшейтуге бел байлап отырмыз. ІТ кластерімен, химиялық өндіріспен, туризм ісімен жасыл экономика технологиясымен айналысатын арнайы Даму агенттігі құрылады. Оның қарамағына БРК, «Қазына Капитал Менеджмент», Даму қоры, Қазақстан Ипотекалық компаниясы, «Жилстройсбербанк» сынды қаржылық орталықтар енуі мүмкін. «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғам ретінде ұлттық холдингтік басқарушы компания болып жұмысын атқарады.

– Әңгімеңізге рақмет.

Құрметті Серік Нығметұлы, құрметті әріптестер!
Өздеріңізге белгілі, қазіргі таңда министрліктің және оның барлық ведомстволарының ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі жұмысы қолданыстағы Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың 2010-2014 жылдарға арналған салалық бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылады. Онда көзделген мақсаттарды іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес біз бірқатар нәтижелерге қол жеткіздік, оның ішінде еңбек өнімділігі артты, жалпы өндіріс көлеміндегі экспорттың үлесі ұлғаюда, ауыл шаруашылығы өнімдері өндірісінің қол жеткен көлемі белгіленген тұтыну нормативтеріне сәйкес барлық азық-түлік түрлері бойынша ішкі нарықтың сұранысын толық қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Алайда, 2011 жылы Мемлекет Басшысы Қазақстан алдына жаңа стратегиялық мақсаттар қойды, оған қол жеткізу ел экономикасының барлық салаларына, оның ішінде агроөнеркәсіптік кешенге өз даму жолын қайта қарауды, жаңа міндеттер көздеуді, сондай-ақ, қойылған міндеттерді табысты іске асыру үшін тиісті іс-шаралар жоспарын әзірлеуді талап етеді. Осыған байланысты, өткен жыл бойында біз АӨК-ні дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған жаңа салалық бағдарламасын әзірледік және мемлекеттік органдарға ұсындық. Жоба барлық билік деңгейлерінде қаралды, қоғамдық ұйымдарға және елдің барлық өңірлеріне таныстырылды.
Мемлекет Басшысының «Қазақстан – 2050» стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы шеңберінде Үкіметке аталған бағдарламаны бекіту тапсырылды.
ҚР агроөнеркәсіптік кешенін әрі қарай дамыту сектор дамуының бірқатар негізгі проблемаларын шешуге жаңа тұжырымдамалық тәсілмен келуді талап етеді, бұрын қабылданған бағдарламаға қарағанда жаңа бағдарламада АӨК субъектілерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жағдайлар жасауға баса назар аударылады. Осылайша, отандық өндірушілер Кеден одағы және алдағы ДСҰ-ға кіру шеңберіндегі бәсекелестік күресте қажетті мемлекеттік қолдаумен қамтамасыз етіледі.
Бағдарламаның мақсаттарына қол жеткізу үшін мынадай төрт бағыт бойынша жұмыстар жүргізілетін болады:
1. Қаржылық сауықтыру
2. АӨК субъектілері үшін тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің қолжетімділігін арттыру
3. АӨК субъектілерін мемлекеттік қамтамасыз ету жүйелерін дамыту
4. АӨК-ні мемлекеттік реттеу жүйелерінің тиімділігін арттыру
АӨК-ні дамыту бағдарламасы және басқа да бағдарламалық құжаттар шеңберінде шешуді талап ететін негізгі мәселелер ретінде мыналар бөлініп алынды:
- Қаржылық сауықтыру
- Жер және салық қатынастары
- Саланы қаржыландыру
- Кооперацияны дамыту
- Мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігі
- Инфрақұрылым, қауіпсіздік, техникалық реттеу
- Маркетинг, консультациялар
- Ғылым, инновациялар, білім беру, кадрлар даярлау
- Аралас салалар: а/ш химиясы, а/ш машиналарын жасау
- Әлеуметтік инфрақұрылым
Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі жұмыстарды әрі қарай жалғастыру үшін АШМ басшылыққа алатын негізгі құжаттар келтірілген. Бұлар Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары, Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған бағдарлама, сондай-ақ, ҚР Агроөнеркәсіптік кешенін дамыту жөніндегі 2013-2020 жылдарға арналған «Агробизнес-2020» жаңа бағдарламасы.
«Агробизнес-2020» бағдарламасы мынадай негізгі көрсеткіштерді қамтиды:
- АӨК субъектілерін субсидиялау арқылы ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау көлемін 2020 жылға қарай 4,5 есе арттыру;
- Қарыздарды қайта қаржыландыру және қайта құрылымдау есебінен жалпы сомасы 300 млрд. теңге АӨК субъектілерінің борыштық жүктемесін кемінде 8 жылға ұзарту;
- Карантиндік және ерекше қауіпті зиянды организмдер таралуының қауіптілігі коэффициентін 2020 жылға қарай 0,88-ге дейін төмендету;
- 2020 жылға қарай мониторингтік зертханалық зерттеулерге ұшырайтын тамақ өнімдерінің үлесін 0,4 % көбейту;
- 2015 жылға қарай электрондық форматқа көшірілген мемлекеттік қызметтер үлесі 62%.
Бағдарламаның көрсеткіштері жиналып келгенде Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарының, Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған бағдарламаның көрсеткіштеріне қол жеткізуге қызмет етеді.
Бұдан басқа, Жобаны бекіткеннен кейін агроөнеркәсіптік саясатты нақтылау үшін АӨК кіші салалары (секторлары) бойынша шебер-жоспарлар әзірленетін болады.
Қаржылық сауықтыру АӨК субъектілерін мемлекеттік қолдаудың жаңа бағыты болып табылады.
Ол кредиттер мен жобаларды қайта құрылымдау, қайта қаржыландыру, сондай-ақ, бар борыштарын өтеу үшін ауыл шаруашылығы өндірушілерін қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады. Осылайша, мемлекет кредиттік жүктемені жеңілдетеді және көптеген ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қаржылық тұрақсыздығын болдырмайды. Сонымен қатар, АӨК субъектілерін қаржылық сауықтыру шеңберінде қарыздар бойынша пайыздық ставканы субсидиялау жүзеге асырылады.
Жалпы қаржыландыру сомасы 375,6 млрд. теңгені құрайды.
АӨК субъектілері үшін тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің қолжетімділігін арттыру жөніндегі бағыт шеңберінде мынадай міндеттерді шешу қажет:
- Өсімдік шаруашылығындағы тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Астық сақтау жөніндегі қызметтердің физикалық қолжетімділігін арттыру;
- Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін судың экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Мал шаруашылығындағы және тауарлық балық өсірудегі тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу өндірісі үшін тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Қаржылық қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Басым инвестициялық жобаларды іске асыру шеңберінде тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- Білім беру қызметтерінің, аграрлық ғылым нәтижелерінің және консультациялық қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру.
Жоғарыда көрсетілген міндеттерді шешу үшін АӨК салаларын субсидиялау табиғи-климаттық жағдайларды, өткізу нарықтарының болуын және өңірлерді дамыту әлеуетін ескере отырып,сараланып жүргізілетін болады.ағымдағы жылы біз ауыл шаруашылығы өнімінің нақты түрін өндіру үшін ауыл шаруашылығы алқаптарын ұтымды пайдалану бойынша өңірлерді мамандандыру схемасын әзірлеуге кірістік, ол мемлекеттік субсидияларды саралау құралы болады.
Осы бағытта әзірленген жаңа тетіктер мыналар болып табылады:
- инвестициялық субсидиялар;
- қаржы институттары алдындағы АӨК субъектілерінің қарыздарын сақтандыру және кепілдік беру;
- екінші деңгейлі банктерді қорландыру;
- сыйақы ставкасын субсидиялау а/ш техникасының лизингіне және ауыл шаруашылығы үшін кредит беруге дейін кеңейетін болады;
Жаңа құралдармен қоса субсидиялаудың қолданыстағы тетіктері де жетілдірілетін болады.
Субсидиялау тетіктерін табысты жетілдірудің мысалы мыналар болып табылады:
Өсімдік шаруашылығында:
тамшылатып суару жүйесін қолдана отырып, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірген кезде базалық субсидиялаудан жоғары норма бойынша субсидиялау нормативтерін саралау;
тамшылатып суару жүйесін қолданумен шарттасқан бақшалар мен жүзімдіктер отырғызуға кеткен шығындарды субсидиялау;
жай суару тәсілін қолданғанда төленетін 25%-ға қарағанда тамшылатып суаруды қолданған кезде судың 1 текше метрін жеткізу тарифінің 80%-ын субсидиялау;
Нәтижесінде тамшылатып суаруды пайдалану алаңы 2012 жылы 28,1 мың гектарға жетті, бұл 2007 жылғы (713 гектар) деңгеймен салыстырғанда 40 есеге жуық жоғары.
Мал шаруашылығында:
Шырынды және ірі азықтардың құнын арзандату үшін бір басқа 4500 теңге есепппен аналық малдың 1 басына субсидия төлеу шаруа және фермерлік шаруашылықтарға жетіспейтін азығын сатып алуға мүмкіндік берді, өйткені барлық шаруашылықтар қажетті азықтардың барлық түрін өндіре алмайды;
Бұл шаралар аналық мал басының төмендеуін айтарлықтай қысқартты, бұл елде малдың жалпы санының өсу қарқынын сақтауға мүмкіндік береді.
Бағдарламаның әрекет етуінің барлық уақытында жүзеге асырылатын осы бағытты іске асыру жөніндегі іс-шараларға 2 245,9 млрд. теңге көзделді, бұл бағдарламаны қаржыландырудың барлық сомасының 68%-ын құрайды, оның ішінде 95,8%-ы ЖАО арқылы, 4,2 % АШМ арқылы берілетін болады.
Инвестициялық жобалардың капитал сыйымдылығын және өзін-өзі ақтау мерзімдерін төмендету үшін АӨК салаларының басым бағыттарында жаңа өндірістік қуаттылықтар салуға не қолданыстағыларын кеңейтуге бағытталған инвестициялық салымдар кезінде шығыстарды (құрылыс-монтаждау жұмыстары, жабдықтар, ауыл шаруашылығы және арнайы техникалар сатып алу) ішінара өтеу түріндегі мемлекеттік қолдау енгізілетін болады
Қолдау бағыттары:
1. Қайта өңдеу қуаттарын жаңғырту: қант зауыттары, жемістерді, жидектер мен көкөністерді қайта өңдеу, ет комбинаттары, сүт зауыттары және тері мен жүн өңдеу зауыттары;
2. Жайылымдық мал шаруашылығы үшін жайылымдарды суландыру инфрақұрылымын салу және жаңғырту;
3. Сүт-тауарлы фермаларды салу және жаңғырту;
4. Етті және жұмыртқа бағытындағы құс фабрикаларын салу және жаңғырту;
5. ІҚМ асыл тұқымды репродукторларын салу және жаңғырту;
6. ІҚМ бордақылау алаңдарын салу және жаңғырту;
7. Жылыжай құрылыстарын салу және жаңғырту;
8. Жаңа астық терминалдарын және астық сақтау сыйымдылықтарын салу және қолданыстағыларын кеңейту;
9. Тамшылатып суару жүйесін енгізу;
10. Жанұялық мал шаруашылығы фермаларын құру және дамыту.
Қазіргі уақытта шамамен 30% шағын және орта АӨК субъектілерінде тиісті жоғары өтімді кепілдік қамтамасыз етуінің болмауына және нашар қаржылық жай-күйіне байланысты қаржыландыруға қолжетімдігі жоқ.
Дәл осы проблеманы Мемлекет басшысы аграрлық өндірістегі жеке инвестициялардың тәуекелдерін төмендету үшін қарыздарға кепілдік беру мен сақтандырудың мемлекеттік жүйесін енгізу жөніндегі міндетті қоя отырып, 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолауында айтқан болатын
Осыған байланысты АӨК субъектілері үшін кредиттік ресурстардың қолжетімдігін қамтамасыз ету және АӨК-ні белсенді қаржыландыру процесіне қаржы институттарын тарту мақсатында қаржы институттары алдындағы АӨК субъектілерінің қарыздарына кепілдік беру мен сақтандыру жүйесі енгізілетін болады.
Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі банктерде АӨК субъектілеріне кредиттер беру үшін жеткілікті өтімділігі бар. Бұдан басқа, көктемгі егіс және күзгі жинау жұмыстарын уақытылы өткізу үшін «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ еншілес ұйымдарының желісі бойынша жеңілдік кредиттік ресурстар бөлінуде.
Алайда, АӨК субъектілерінің кредиттік ресурстарға қол жеткізуінің негізгі проблемасы олардың нашар қаржылық жай-күйі және тиісті өтімді кепілдік қамтамасыз етуінің болмауы болып табылады. Әсіресе осы проблема шағын және орта ауыл шаруашылығы құрылымдары үшін тән.
Осыған байланысты сақтандыру жүйесі АӨК субъектілерінің ресурстарға қолжетімдігін кеңейтеді және ауыл шаруашылығын белсенді қаржыландыру процесіне қаржы институттарын тартады.
Жалпы алғанда, қарыздарды сақтандыру тетігі қаржы институттарының кредиттік тәуекелін жеке сақтандыру компанияларының сақтандыруы болып табылады, мұнда мемлекеттің рөлі АӨК субъектілеріне сақтандыру сыйақысының сомасын ішінара өтеу болады.
Біз ұсынып отырған ақшалай және тауарлық кредиттерге кепілдік беру тетігі екінші деңгейдегі банктердің атынан қаржылық агенттік мәртебесі бар ұйымдар, «ҚазАгро» холдингінің ұйымдары және өңірлердің әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялары АШТӨ-ге ақшалай немесе тауарлық кредиттің (тұқымдар, жанар-жағармай материалдары, қосалқы бөлшектер, минералдық тыңайтқыштар, жемшөп, ветеринариялық препараттар және т.б.) қайтарылуын қамтамасыз ету бойынша кепілдер беруі болып табылады. Ақшалай кредиттерді АШТӨ-ге кредиттік мекемелер, ал тауарлық кредиттерді оларды өндіруге немесе өткізуге мамандандырылған ірі компаниялар береді. Мемлекеттік рөлі қаржылық агенттік мәртебесі бар ұйым немесе ӘКК АШТӨ-ге берген кепіл сыйақысының бір бөлігін өтеу болады.
«АӨК субъектілерін мемлекеттік қамтамасыз ету жүйелерін дамыту» бағытының шеңберінде мынадай міндеттерді шешу жоспарлануда:
- Фитосанитариялық қауіпсіздік жүйесін дамыту;
- Ветеринариялық қауіпсіздік жүйесін дамыту;
- Жайылымдарды сумен қамтамасыз ету инфрақұрылымын дамыту.
Осы бағытты іске асыру үшін жалпы сома 2013-2020 жылдарға 409 млрд. теңге құрайды.
Фитосанитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және аса қауіпті зиянды организмдерге қарсы күресудің қауіпсіз әдістерін енгізу шеңберінде мақтаның, көкөністердің, жеміс дақылдарының, жүзімнің және басқа да дақылдардың негізгі зиянкестеріне қарсы күресудің биологиялық әдістерін енгізу үшін нормативтер әзірленеді.
2014 жылдан бастап ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге мақтаны өңдеуге арналған биоагенттердің (энтомофагтардың) және биопрепараттардың құнын, 2016 жылдан бастап ашық және жабық топырақта өсірілетін көкөніс дақылдарын, бақша және жеміс дақылдарын өңдеуге арналған биоагенттердің (энтомофагтардың) және биопрепараттардың құнын арзандату жоспарлануда.
Химиялық өңдеу тиімділігінің жыл сайын 0,2%-ға өсуі кезінде карантиндік және аса қауіпті зиянды организмдердің таралу қауіпінің коэффициентін 2020 жылға қарай 0,88-ге дейін төмендету жоспарлануда.
Ветеринариялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету шеңберінде халықаралық сарапшылармен бірге ДСҰ-ға кіруді ескере отырып, ветеринариялық заңнаманы үйлестіру және жетілдіру жүргізілетін болады. Ветеринариялық ұйымдарды (мемлекеттік ветеринариялық зертханаларды, ветеринариялық станцияларды, пункттерді) материалдық-техникалық жарақтауды жүргізу, ветеринариялық препараттар өндірісін, GMP стандарттарына сәйкес келетін диагностикумдар мен жемшөп қоспаларын енгізу жоспарлануда. Қысқа мерзімді перспективада ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру рәсімін аяқтау және оны малдық иелері үшін республикалық бюджет есебінен тегін негізге көшіру қажет. Бұдан басқа, бірдейлендіруге арналған бұйымдарды, құралдар мен атрибуттарды орталықтандырылған сатып алу жөніндегі функцияларды бекітіп беру жолымен процессингтік орталықтың рөлін арттыру қажет. Ақпараттық жүйелерді енгізумен ветеринариядағы процестерді тиімді басқару, өнімді «фермадан үстелге дейін» қағидатының негізінде оның жалпы өмірлік циклі бойынша бақылау,
сондай-ақ инфекциялық аурулардың ошақтарын қадағалау мен эпизоотиялық мониторингін жүргізу, болжау және математикалық модельдеу мүмкін болады. Тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қалдық заттардың бар болуына тамақ өнімдерінің мониторингі жүргізіледі, бұл түпкілікті тұтынушы үшін мал шаруашылығы өнімінің қауіпсіздігін арттырады.
Сумен қамтамасыз ету инфрақұрылымын дамыту мақсатында, сондай-ақ жайылымдарды суландыру үшін Қазақстан Республикасының су шаруашылығын 2020 жылға дейінгі дамыту және жаңғырту бағдарламасы әзірленіп, бекітіледі.
«АӨК мемлекеттік реттеу жүйесінің тиімділігін арттыру» бағытының шеңберінде мынадай міндеттерді шешу жоспарлануда:
- Ауыл шаруашылығына агрохимиялық қызмет көрсету тиімділігін арттыру;
- АӨК субъектілерін ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін дамыту;
- Ауыл шаруашылығы дақылдарын мемлекеттік сорттық сынау тиімділігін арттыру;
- АӨК субъектілері үшін мемлекеттік қызметтерді көрсету жүйесін дамыту;
- Ауыл шаруашылығындағы техникалық реттеу жүйесін дамыту;
- АӨК-дегі мемлекеттік бақылау және қадағалау жүйесінің тиімділігін арттыру;
- Органикалық ауыл шаруашылығы өнімін өндіру мен оның айналымын дамыту үшін жағдайлар жасау.
Ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану тиімділігін және олардың құнарлығын арттыру мақсатында ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің агрохимиялық жай-күйін нақты бақылауды жүргізу жоспарлануда.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыру, сондай-ақ қарқынды мал шаруашылығы салдарларынан шөлейттену және топырақтың тұздануы, климаттық жағдайлардың әсер етуі сияқты міндеттерді шешу үшін нақты деректер негізінде егжей-тегжейлі бақылауды көздейтін және өнімнің өнімділігі мен сапасын арттыруға бағытталған дәлме-дәл егіншілік технологиясын енгізу көзделген.
АӨК субъектілері үшін мемлекеттік қызметтер жүйесін дамыту мақсатында мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру және қызметтерді халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсету бойынша мемлекеттік органдардың қызметін белсендіру жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру жоспарлануда.
АӨК-ні мемлекеттік реттеу жүйелерінің тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шараларды іске асыруға жалпы сома 2013-2020 жылдар ішінде 30 млрд. теңге құрады.
Бағдарламаны іске асыруға 8 жыл ішінде барлығы 3 122,2 млрд. теңге қажет болады. Слайдта жылдар бойынша қаржыландыру көлемдері ұсынылған.
Осы слайдта Бағдарламаны мемлекеттік қаржыландырудағы қажеттілікті салыстыру бюджет болжамының әртүрлі нұсқаларымен ұсынылған. Бағдарламаны мемлекеттік (республикалық және жергілікті) бюджет есебінен іске асыруға жиыны 2 662 млрд. теңге қажет. Қалған қаржыландыру облигациялық қарыздар (300 млрд.) және Азық-түлік корпорациясының (2,1 млрд.) және «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ (96 млрд. теңге) меншікті қаражатының есебінен жүзеге асырылады.
АШМ бюджетінің өсу қарқыны 2003-2012 жылдары 20,8% құрады.Осы қарқын сақталған кезде 2020 жылға дейін барлығы 8 жылда бюджеттің болжамы 4,2 трлн. теңге құрайды. Бюджеттің 7% өсімі кезінде 2012-2020 жылдар кезеңінде болжам 1 893, 6 млрд. теңге құрайды.
Жалпы 2013-2020 жылдары ҚР АӨК дамыту жөніндегі бағдарламаны іске асыруға 3 122,2 млрд. теңгеқажет, 2014-2015 жылдарға қаражат тапшылығы 196,9 млрд. теңге, атап айтқанда 2014 жылы 106,2 млрд. теңге, 2015 жылы 90,7 млрд. теңге құрайды.
АӨК дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған жаса салалық бағдарламаның бюджеті 8 жылда бюджеттің болжамын 7% өсім кезінде 830,4 млрд. теңгеге асады.
Бағдарламаны қаржыландырудағы басым үлесті (74%) тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің экономикалық қолжетімдігін арттыру жөніндегі іс-шаралар құрайды. Бюджеттің 13%-ы АӨК-ні мемлекеттік қамтамасыз етуді дамытуға бөлінетін болады, қаржылық сауықтыру 12% алады.
Субсидиялау көлемі 2013 жылға қарағанда 4,5 есе артады.
2012 жылғы 20 ақпандаҚазақстан Республикасының агроөнеркәсіп кешенін дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған салалық бағдарламасын әзірлеу жөніндегі ҚР АШМ іс-қимыл жоспары бекітілді.
2012 жылғы наурызда«Атамекен одағы» ұлттық экономикалық палатасына осы бағдарламаны қалыптастыру бойынша негізгі тәсілдері бар тұсаукесер ұсынылды.
2012 жылғы 31 мамырда Бағдарлама жобасы мүдделі орталық және жергілікті мемлекеттік органдарға келісуге, республикалық бюджет комиссиясына қарауға, сондай-ақ жемқорлыққа қарсы, экологиялық, кәсіпкерлік сараптамаларды жүргізуге жолданды.
2012 жылғы 7 шілдеден 22 тамызға дейін ҚР Премьер-Министрінің бірінші орынбасары
С. Ахметовтің төрағалық етуімен, мүдделі мемлекеттік органдардың қатысуымен (ЭДСМ, Қаржымині, Әділетмині, ЖРБА, СА, ККМ, ИЖТМ), үкіметтік емес ұйымдардың және тікелей өндірушілердің қатысуымен Бағдарламаның негізгі бағыттарын талқылау бойынша 11 кеңес өткізілді.
2012 жылғы қыркүйек ішінде ПМК-дегі жоғарыда көрсетілген кеңестерде ұсынылған ескертулерді ескере отырып, Бағдарламаны пысықтау жөніндегі ішкі кеңестер өткізілді.
2012 жылғы 2 қазанда АШМ-да ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Қ. Көшербаевтың төрағалық етуімен, мүдделі мемлекеттік органдар өкілдерінің қатысуымен Бағдарламаны талқылау жөніндегі кеңес өткізілді.
2012 жылғы 3 қазандаҚР Үкіметінде ҚР Премьер-Министрі С. Ахметовтің төрағалық етуімен кеңес өткізілді.
2012 жылғы 8 қазанда Бағдарлама жобасы мүдделі мемлекеттік органдарға қайталама келісуге жолданды.
2012 жылғы 10 қазанда ҚР АШМ Іскерлік кеңесінің отырысы Министрдің төрағалық етуімен өткізілді.
2012 жылғы 10 қазандаҚР Премьер-Министрі С. Ахметовтің төрағалық етуімен «Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіп кешенін дамыту жөніндегі 2013-2020 жылдарға арналған әзірленіп жатқан бағдарламаны қаржылық қамтамасы ету туралы» тақырыбына кеңес өтті, онда Бағдарламаны қаржыландыру жөніндегі жұмыс тобын құру туралы тапсырма берілді.
2012 жылғы 1 және 5 қарашада ҚР Парламентінің Мәжілісі мен Сенаты комитеттерінің кеңейтілген отырыстарында жаңа салалық Бағдарламаның тұжырымдамалық бағыттарын түсіндіру өткізілді.
2012 жылғы 18 қазаннан 12 қарашаға дейін Министрліктің саяси басшылығы елдің барлық өңірлерінде бірқатар «орындардағы» кеңестер өткізді.
Қазанның 3-онкүндігінен желтоқсанның бірінші онкүндігіне дейін салалық Бағдарламаның жобасын бұқаралық ақпарат құралдарында белсенді ақпараттық сүйемелдеу жоспарланған.
Сондай-ақ2012 жылғы 20 қарашада Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінде ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Қ. Көшербаевтың төрағалық етуімен, мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдерімен ҚР АШМ кеңейтілген алқа отырысы өткізілді.
Кеңестің қорытындылары бойынша ҚР АШМ-ға мемлекеттік органдармен бірлесіп,
2012 жылғы 5 желтоқсанға дейін Бағдарламаның Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесіне енгізу тапсырма берілді.
2012 жылғы 21 қарашада Бағдарлама «Нұр Отан» ХДП-да ресми таныстырылды.
Жоғарыда көрсетілген барлық кеңестерде Бағдарлама жобасы тұжырымдамалық түрде оң пікірлер алды.
Жоба басқа салалық бағдарламалық құжаттарға қатысы бар ауыл шаруашылығы машиналарын жасау, химия және жеңіл өнеркәсіп, су шаруашылығы, техникалық реттеу, саудалау және бәсекелестік, салық салу, жеңіл өнеркәсіп, ақпараттық насихаттау және т.б. сияқты бірқатар мемлекеттік саясаттарды қайта қарауды талап ететінің атап өткен жөн.
Осыған байланысты, Сіздерден аралас салалық бағдарламаларды «Агробизнес-2020» бағдарламасымен біріктіріп іске асырудан барынша жоғары эффекті алу үшін оларды қайта қарау жөніндегі құру мәселесін шешуді сұраймын.
- Осылайша, Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде мынадай макроэкономикалық эффектіні алу күтілуде:
- Ауыл шаруашылығы өнімдерін физикалық өндіру көлемдерін 1,5 есе арттыру;
- Ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін адамға еңбек өндіргіштігін 3 есе жоғарылату;
- Агроөнеркәсіп кешенінің өнімін өткізуден экспорттық табысты 20%-ға арттыру;
- Негізгі тамақ өнімдері бойынша азық-түлік қауіпсіздігін ішкі нарықтың 80%-ы деңгейінде қамтамасыз ету;
- Салаға 10 трлн. теңгеден астам жеке ақшалай қаражат тарту.

Құрметті СЕРИК НЫГМЕТҰЛЫ!
Сізге алғысымды білдіре отырып, Сіздің рұқсатыңызбен Әділет министрлігінің кенейтілген алқа мәжілісін ашық деп жариялаймын.
Күн тәртібінде бір мәселе - әділет органдарымен екі мың он екінші жылы атқарылған жұмысты қорытындылау және екі мың он үшінші жылға қойылатын мақсаттарды айқындау.
Құрметті Серик Ныгметұлы, Әділет органдарымен екі мың он екінші жылы атқарылған жұмысты қорытындылау және алға қойылған міндеттер туралы баяндауға руқсат етіңіз.

Құрметті Серик Ныгметұлы!
Құрметті әріптестер!

Қазақстан Республикасының Президенті – Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы НАЗАРБАЕВ өзінің өткен жылғы 14 желтоқсанда Қазақстан халқына Жолдауында Ұлтымыздың 2050 (елуінші) жылға дейінгі жаңа саяси бағытын белгілеп берді.
Енді еліміздің алдында стратегиялық жоспарлаудың 2050 жылға дейінгі кезеңге есептелген жаңа көкжиегі айқындалды, ал ұсынылған реформаларды құқықтық қамтамасыз ету біздерге айрықша жауапкершілік жүктейді.
2012 жылы әділет органдарының бүкіл күш-әлеуеті Президенттің, Үкіметтің тапсырмаларын сапалы әрі уақытылы орындауға, сондай-ақ Әділет министрлігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында белгіленген мақсаттарды атқару жолындағы белсенді іс-қимылдарына жұмылдырылғанын атап айтқым келеді.
Есеп беріліп отырған кезеңнің статистикалық көрсеткіштер мен цифрлардағы қорытындысы ақпараттық стенділерде және таратылып берілген материалдарда ұсынылған слайдтарда айқын көрсетілген.
Әділет министрлігі функциясының көп салалы болуына қарамастан, біз үшін ең басты стратегиялық міндет заң жобалау қызметін құқықтық жағынан қамтамасыз ету және оны үйлестіру болып табылады.
Әділет министрлігі қабылдаған шаралардың нәтижесінде Үкіметтің 2012 жылға арналған заң жобалау жұмысы толық көлемде орындалды (Бұл жоспарда 34 заң жобасы қамтылған. Ал 2011 жылы – 26 заң жобасы болған).
Есеп беріліп отырған кезең ішінде Әділет министрлігі мемлекеттік органдармен бірлесіп 48 заң жобасын әзірледі (2011 жылы – 48 заң жобасы болған).
Осы ретте олардың ішінен 12 заң жобасын Әділет минстрлігі әзірледі, яғни, бұл іс жүзінде олардың жалпы санының 25 пайызы болды (2011 жылы – 10 заң жобасы).
2012 жылы Президент 62 заңға қол қойды (2011 жылы - 67), Парламенттің қарауында 61 заң жобасы жатыр.
Осы орайлы сәтті пайдалана отырып, Парламент депутаттарына заң жобаларын талқылау барысындағы сындарлы диалогы, қабылданатын заңдардың сапасын жақсарту мақсатында оларға түзетулер мен толықтырулар енгізгені үшін алғысымды білдіргім келеді.
Мемлекет Басшысының «Қазақстанды әлеуметтік жаңғырту: Жалпыға ортақ Еңбек Қоғамына қарай жиырма қадам» бағдарламалық мақаласында айтылған тапсырмаларын орындау орайында Әділет министрлігі барлық мүдделі мемлекеттік органдармен, сондай-ақ Парламент Палаталарының аппараттарымен және «Нұр Отан» ХДП-мен бірлесе отырып, 2012-2016 жылдарға арналған заң шығармашылығы жұмысының тұжырымдамалық жоспарын әзірледі.
Тұжырымдамалық жоспар – заң жобалау жұмысын жоспарлау мен болжамдаудағы жаңа кезеңді көрсететін стратегиялық құжат. Оны әзірлеу заң жобалау жұмысының саласындағы заманауи үрдіс болып табылады.
Оның қабылдануымен заң шығармашылық процесінің болжалдық-талдамалық құрылымы едәуір күшейтіледі деп пайымдаймын.
Үкіметтің заң жобалау қызметінің үйлестіруші ретінде Әділет министрлігі бәрінен бұрын, өткен жылғы сәуірде Парламент Сенатында және өткен жылдың қазанындағы Парламент Мәжілісінде өткен үкімет сағатының ұсынымдарын есепке ала отырып, мемлекеттік органдар әзірленетін заң жобаларының сапасын арттыру бойынша жұмысты жүйелі негізде жүргізіп отыр.
Үкімет жанындағы заң жобалау мәселелері жөніндегі Ведомствоаралық комиссияның жұмысы жетілдірілді.
Үкімет басшылығына Жоспардың орындалу барысы туралы ай сайын хабарланып отырады.
Заң шығару институтының заң жобаларын әзірлеу және заң жобалары тұжырымдамалары мен заң жобаларына қорытындылар беру және заң жобаларын әзірлеу жұмыстары жандандырылды.
Жүргізілген сараптамалар саны (2011 жылы – 202, 2012 жылы – 355) 75 % - ға артты.
Ратификациялауға жататын заң жобалары мен халықаралық шарттардың тең тұпнұсқалылығы мен лингвистикалық сараптаманың сапасын көтеру мақсатында Сенат Аппараты мен Парламент Мәжілісі, Премьер – Министр Кеңсесі, Сыртқы істер министрліктері арасындағы ынтымақтастық туралы тиісті Меморандумның жобасы дайындалды.
Меморандумға мен, мәдениет және ақпарат, сыртқы істер, министрлері, Премьер – Министр Кеңсесі және Парламент Мәжілісі Аппараты басшылары қол қойды.

Уважаемый СЕРИК НЫГМЕТУЛЫ!
Другим важным направлением, непосредственно затрагивающим качество разрабатываемых проектов нормативных правовых актов, является проведение их научных правовых экспертиз. Ежегодно из государственного бюджета на эти цели выделяется более 1,5 млрд. тенге!!!
Депутатами Парламента, Администрацией Президента и Канцелярией Правительства, а также РБК неоднократно поднимался вопрос о недостаточной прозрачности процедуры проведения научных экспертиз проектов нормативных правовых актов, отсутствии четких критериев ценообразования, ее высокой стоимости.
Министерством в течение прошлого года велась планомерная работа по проверке качества выполненных поставщиками научных антикоррупционных экспертиз проектов НПА (законопроектов, концепций проектов законов и проектов подзаконных нормативных правовых актов). С применением действующих Критериев оценки стоимости научной антикоррупционной экспертизы (утверждены приказом министра юстиции от 16 марта 2011 года № 115) удалось добиться значительного снижения ЗАТРАТ за оказанные услуги.
Так, по законопроектам, концепциям проектов законов снижение от средней стоимости составило от 30 до 50 %.
По проектам подзаконных нормативных правовых актов:
- центральных государственных органов – порядка 50 % (48-53 %);
- местных исполнительных органов – от 15 до 20 %.
Министерством и в текущем году будет продолжена работа по совершенствованию организации и проведения научных экспертиз.
Эффективность и «работоспособность» законов обеспечивается, в том числе, своевременной реализацией предусмотренных ими отсылочных норм.
Принятие таких актов способствует реализации программных документов, в том числе по форсированному индустриально-инновационному развитию страны, «Доступное жилье-2020», «Нурлы кош» и др.
К примеру, только для реализации Государственной программы по форсированному индустриально-инновационному развитию на 2010-2014 годы необходимо было принять более 500 подзаконных нормативных актов (421 постановление Правительства, 83 акта центральных госорганов), программы «Саламатты Казахстан» - свыше 35 подзаконных нормативных правовых актов, юридическая экспертиза и регистрации которых обеспечена органами юстиции.
Данная работа на системной основе обеспечивается посредством принятия Ваших распоряжений, Серик Ныгметович.
Вместе с тем, практика показывает, что существует проблема недостаточной реализации законов путем принятия подзаконных актов.
Об этом свидетельствует проведенный анализ, согласно которому ежегодно для реализации 30 распоряжений Премьер-Министра, необходимо принять порядка 900 подзаконных актов.
В этой связи, нами разработан и внесен в Канцелярию Премьер-Министра проект постановления Правительства. Им определены конкретные сроки внесения на согласование в госорганы проектов подзаконных актов на стадии разработки самого законопроекта, который предусматривает компетенцию на их принятие.
Ежегодно всеми государственными органами обеспечивается мониторинг порядка 20 тысяч подзаконных актов, по результатам которого органами юстиции выявляется около 3 тысяч подзаконных актов, требующих совершенствования. Вносится порядка 400 представлений в отношении актов центральных и местных органов.
В 2012 году по результатам проведенного правового мониторинга НПА министерство выявлено свыше полутора тысяч (1524) (в 2011 году – 2017) неправомерно применяемых актов. Возбуждено 58 (в 2011 году – 73) административных производств. Внесено 547 (в 2011 году – 551) представлений об устранении нарушений Закона.
Достижение высокого качества государственных услуг для населения и бизнеса является одной из важнейших задач органов юстиции. Эти вопросы вытекают из Стратегического плана Министерства.
В Послании народу Казахстана от 27 января 2012 года «Социально-экономическая модернизация - главный вектор развития Казахстана» Президент страны - Лидер Нации Н.А. Назарбаев отметил, что повышение качества государственных услуг населению - это важный аспект противодействия коррупции и повышения доверия граждан к деятельности государственных органов.
В истекшем году органами юстиции в целом оказано свыше 9 млн. услуг (9 322 195).
По сравнению с 2011 годом наблюдается рост регистрации прав (обременений) на недвижимое имущество на 28%, актов гражданского состояния – на 29%, юридических лиц – на 21 %.
Глава государства в своем Послании также указал на необходимость предоставления 60% социально-значимых государственных услуг, в том числе всех видов лицензий до конца 2012 года только в электронном формате.
Этот показатель органами юстиции достигнут. Из семи таких услуг, 5 переведены в электронный формат, что составляет 71%.
Отмечу, что в 2012 году общее количество переведенных в электронный формат государственных услуг увеличено на 35,2% по сравнению с 2011 годом.
По всем оказываемым населению услугам органы юстиции проводят политику упрощения процедур, обеспечения прозрачности и доступности для населения.
- Упрощены процедуры регистрации актов гражданского состояния. Сегодня зарегистрировать брак можно в любом регистрирующем органе без привязки к прописке.
- Если раньше гражданам необходимо было предоставить в органы юстиции более 5 документов, то сегодня их перечень посредством интеграции информационных систем государственных органов сокращен до 2-1.
- С 1 января текущего года введена электронная регистрация прав на недвижимое имущество, что привело к сокращению срока регистрации до 1 дня.
Мы также максимально снизили действовавшие требования к процедуре открытия бизнеса в Казахстане.
По отчету Всемирного Банка за 2012 год Казахстан по индикатору «Открытие предприятий» улучшил позиции на 30 мест (с 55 на 25 место), а общая позиция государства поднялась на 7 пунктов (с 56 до 49).
Особое внимание Министерство уделяет вопросам контроля за качеством юридических услуг, оказываемых адвокатами и нотариусами.
В 2012 году органами юстиции выдано 326 лицензий на занятие адвокатской деятельностью; 677 - на занятие нотариальной деятельностью.
Количество нотариусов по республике увеличилось на 810.
Всего в Казахстане нотариальную деятельность осуществляет 2789 нотариусов.
Функционируют 16 территориальных коллегий адвокатов (юридических консультаций – 180, адвокатских контор - 163) с общей численностью 4 299 адвокатов.
Принимаются меры по совершенствованию адвокатской деятельности.
В целях дальнейшего раскрытия потенциала статьи 13 Конституции о праве каждого на получение квалифицированной юридической помощи нами разработан проект Закона «О гарантированной государством юридической помощи».
Законопроектом предусматривается систематизация норм, регламентирующих вопросы оказания бесплатной юридической помощи. Закрепляется единый администратор бюджетных программ по оказанию бесплатной гарантированной государством юридической помощи в уголовном судопроизводстве. Определяются субъекты, имеющие право на получение такой помощи.
Это позволит восполнить пробелы, связанные с повышением качества и доступности оказания юридической помощи, а также с возможностью оценить эффективность работы субъектов, оказывающих такую помощь.
И самое главное, он в полной мере обеспечит независимость деятельности адвокатов от органов уголовного преследования по уголовным делам.
Министерством также разработан законопроект по вопросам национального превентивного механизма, направленного на предупреждение пыток и других жестоких, бесчеловечных и унижающих достоинство видов обращения и наказания, которым предлагается закрепить координирующим органом национального превентивного механизма Уполномоченного по правам человека при условии выполнения органами юстиции функции по администрированию бюджета превентивного механизма.
Принятие указанных законов увеличит нагрузку на территориальные органы юстиции и, соответственно, ответственность первых руководителей. Поэтому, руководителям областных департаментов, городов Астана и Алматы поручаю провести необходимые организационные мероприятия, направленные на их реализацию.
Одним из стратегических направлений деятельности органов юстиции является работа по повышению правосознания граждан, расширению объемов и улучшению качества правовой пропаганды.
Лидер Нации - Елбасы неоднократно указывал, что задачей всех государственных органов является воспитание правовой культуры населения как одного из важных вопросов социальной модернизации.
Данная работа государственными органами проводится в рамках Комплексного плана по повышению уровня правовой культуры граждан Республики Казахстан на 2012-2014 годы.
Министерством юстиции, как координатором организации правовой пропаганды, осуществляется системный анализ деятельности центральных и местных исполнительных органов по реализации запланированных мероприятий.
Государственными органами организовано и проведено порядка 250 тысяч мероприятий разъяснительного характера (всего 242 842, из них выступлений в печатных СМИ – 58 168, электронных СМИ – 21 156, на ТВ – 7 577, радио – 7 149; проведено 6 680 круглых столов, 79 716 лекций, семинаров, тренингов, 15831 пресс-конференций, брифингов, 40 806 выездов и сходов с населением, 2 123 «Дней открытых дверей», 168 интернет-конференций и 196 акций).
Сотрудниками органов юстиции совместно с нотариальным и адвокатским сообществом, представителями Народно-Демократической Партии «Нур Отан» в отчетном периоде проконсультировано около 24 тысяч граждан, в том числе с выездами в сельские округа.
В рамках реализации задач Стратегического плана развития Казахстана до 2020 года в истекшем году обеспечен всеобщий бесплатный доступ граждан к нормативным правовым актам страны на государственном и русском языках посредством внедрения на ведомственном сайте новой современной информационно-правовой веб-системы «Әділет».
Популярность данного информационного ресурса у граждан ежедневно растет, о чем свидетельствует статистика посещений. В 2012 году зафиксировано более 2 млн. посещения указанной Базы данных.
Несмотря на накопленный положительный опыт работы в сфере правовой пропаганды, данное направление деятельности государственных органов необходимо вывести на более качественный уровень.
В ходе совещания с руководящим составом правоохранительных и судебных органов (30.01.2013 г.) Глава государства особо отметил, что задачи повышения эффективности судебной и правоохранительной систем, модернизации судов, прокуратуры, органов юстиции и других служб решаются одновременно с повышением уровня правосознания населения.
В этой связи, считаем, что вопросы повышения уровня правового сознания и правовой культуры наших граждан, воспитание у граждан чувства уважения к Закону должно стать одним из стратегических направлений деятельности не только Министерства юстиции, но и всех других государственных органов.
Для этого, по нашему мнению, следует проработать и закрепить целевые индикаторы и показатели результата по вопросам правовой пропаганды в Стратегических планах государственных органов и программах развития территорий местных государственных органов.
Стратегическим направлением деятельности Министерства является институт исполнения судебных актов.
Вопросы исполнительного производства стали предметом неоднократных рассмотрений на коллегиях и совещаниях.
Однако, их решение не зависит только от министерства.
Главная проблема - это низкие результаты по суммам взыскания, на что обратил внимание Генеральный прокурор, выступая на совещании правоохранительных органов у Главы Государства (30 января текущего года).
Действительно, из 1,9 триллионов тенге, подлежащих взысканию, взыскано не более 5 процентов. Этот факт имеет место, его нельзя отрицать. Но и всецело обвинять в этом органы исполнительного производства необоснованно, так как причиной сложившейся ситуации являются системные ошибки и проблемы законодательного регулирования.
Как показывает анализ, подавляющее большинство из поступивших на исполнение документов уже на этапе вынесения решения суда не имеют перспективы взыскания, так как иски не обеспечиваются имуществом.
Также в последние годы увеличилось количество документов о взыскании в пользу банков. Вместе с тем, суммы кредитов не покрываются залоговым имуществом ввиду того, что его рыночная стоимость ниже произведенной оценки в докризисный период. Это, в свою очередь, приводит к невозможности исполнения решения суда.
Следовательно, к судебному исполнителю поступают судебные акты заведомо обреченные на неисполнение. В связи с чем, предлагаем при оценке деятельности органов исполнительного производства исходить из соотношения взысканной суммы к обеспеченному и арестованному имуществу.
Сегодня сложилась парадоксальная ситуация, когда обязанность по исполнению судебного акта ложится не на должника, а на судебного исполнителя, тогда как он фактически является лицом опосредующим исполнение решения. При этом образ «вечно виноватого» судебного исполнителя глубоко укоренился не только в сознании граждан, но и государственных органов.
В тоже время должники не несут адекватной ответственности за неисполнение решения суда. Так, в 2012 в органы внутренних дел органами исполнительного производства направлено более полутора тысяч (1653) материалов. Однако только в отношении 39 должников возбуждены уголовные дела.
Органами внутренних дел, осуществляющими дознание по данной категории преступлений, фактически парализована работа по привлечению к уголовной ответственности должников. В связи с чем, вполне обоснованным является предложение Генерального прокурора А. К. Даулбаева вернуться к практике 2000 года, когда эти функции осуществлялись органами исполнительного производства, и их эффективность достигала 60 процентов.
Ежегодный рост исполнительных документов связан, в первую очередь, с поступлением производств о взыскании административных штрафов в пользу государства.
Так, из общего количества документов штрафы составляют по республике 43 %. В отдельных регионах этот показатель достигает 60-65%.
При этом уполномоченные органы направляют постановления о наложении административных штрафов в органы исполнительного производства без рассмотрения его судами.
Уважаемый Серик Ныгметович!
Особо хочу обратить внимание, что органов, уполномоченных рассматривать административные дела, более 40 (МВД, Налоговый Комитет, Санэпиднадзор МЗ, МЧС и др), а судебных исполнителей всего по республике 1443. В тоже время, их штатная численность в десятки раз превышает численность органов исполнительного производства.
Более того, проблема взыскания штрафов усугубляется тем, что уполномоченные органы, в нарушение статей 700, 708 Административного кодекса не проводят работу по установлению места нахождения должника, его платежеспособности. В своей деятельности они ограничиваются лишь отправлением документов судебному исполнителю.
Одним словом, на исполнение поступают неполные материалы, разрешение которых требует больших человеческих и временных ресурсов.
Нагрузка на одного судебного исполнителя ежегодно увеличивается. Если в 2010 году при нормативе 22 производства в месяц она составляла 56 производств, то в 2012 году – уже 72 производства.
Однако, даже, несмотря на эти и другие имеющиеся проблемы, за счет организационных мер значительно увеличилось количество документов, исполненных в полном объеме.
Так, если в 2010 году этот показатель составил 482 тыс. документов (на сумму 57 млрд.тенге), в 2011 году – 532 тыс. документов (на сумму 73 млрд.тенге), то в 2012 году - 609,3 тыс. документов (на сумму 82 млрд.тенге).
Этому способствовало поддержка Главой государства инициативы о повышении на одну ступень категорий работников органов исполнительного производства.
Кроме того, на подзаконном уровне устранены административные барьеры в деятельности частных судебных исполнителей.
Также нами разработан законопроект, концепцией которого предусмотрен перевод уголовной статьи за неисполнение решения суда (ст. 362 УК РК) в категорию тяжких преступлений.
Мне кажется, в этом ключ к решению проблем!
Уважаемый Серик Ныгметович, за последние два года Правительством существенно улучшено материально-техническое оснащение органов исполнительного производства.
Сегодня главным ресурсом в развитии экономики становятся именно результаты интеллектуальной деятельности.
В истекшем году показатели Стратегического плана министерства в сфере обеспечения защиты прав интеллектуальной собственности достигнуты с повышением на 27 % (запланировано – 6544, выдано - 8354 охранных документов на изобретения, полезные модели, селекционные достижения, промышленные образцы, товарные знаки, в том числе зарегистрированных международных заявок по Мадридской системе).
Законодательство в данной сфере сформировано и гармонизировано с основными международными нормами.
В 2012 году было принято три закона в данной сфере.
Упрощен порядок регистрации товарных знаков, в том числе с использованием электронных средств связи (Закон от 8 апреля 2012 года).
Исключены функции Министерства по регистрации лицензионных договоров, заключенных между пользователями и организациями, управляющими имущественными правами на коллективной основе; отменена регистрация лицензионных договоров на использование произведений и объектов смежных прав (Закон от 10 июля 2012 года).
Приняты и другие меры по сокращению разрешительных документов в данной сфере.
Одним из направлений деятельности Министерства является организация и осуществление судебно-экспертной деятельности.
В целях ее совершенствования осуществлена коренная реструктуризация и реорганизация системы с образованием на местах разветвленной сети институтов и лабораторий судебной экспертизы, охватывающей всю территорию республики.
С марта 2012 года Центр судебной экспертизы является полноценным членом в Евразийской академии судебной медицины и экспертизы.
Разработаны методики проведения современных и видов судебной экспертизы: судебная экологическая экспертиза; судебная экспертиза генно-модифицированных продуктов.
Внесен в Парламент проект Закона «О внесении изменений и дополнений в Закон «О судебно-экспертной деятельности в Республике Казахстан».
На согласование в Администрацию Президента направлена Отраслевая программа совершенствования судебно-экспертной, в том числе судебно-медицинской деятельности в Республике Казахстан на 2013-2018 годы.
Вместе с тем, одной из острых нерешенных проблем остается вопрос кадрового обеспечения Центра.
Согласно протокольному поручению по итогам совещания с участием Президента с руководящим составом правоохранительных и специальных органов министерству поручено кардинально укрепить штатную численность и материально-техническую базу Центра судебных экспертиз.
Действительно, штатная численность Центра не менялась с момента его образования с 1997 года и на данный момент составляет 609 сотрудников. При этом, количество экспертиз увеличилось в 4,6 раз.
На наш взгляд, одним из решений указанных проблем является развитие института частной судебной экспертизы!
Уважаемый Серик Ныгметович!
В заключении хочу сказать, что в целом сейчас кадровый состав Министерства юстиции укомплектован на высоком профессиональном уровне. Сотрудники ценят и любят свою работу в органах юстиции.
Согласно проводимой в стране политике, главным приоритетом для всех руководителей и работников органов юстиции является защита прав и свобод граждан. Через их призму должна проходить реализация планов и задач, и всем нам необходимо работать с высоким уровнем результативности, инициативы и отдачи.
В целом, прошедший год, был годом плодотворной и интенсивной работы. Он был ответственным и напряженным.
Я хотел бы поблагодарить всех сотрудников органов юстиции за добросовестное исполнение своих обязанностей.
Благодарю за внимание!

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті алқа мүшелері және қонақтар!

Министрліктің 2012 жылғы қызметінің қорытындылары мен алдағы кезеңге арналған негізгі міндеттерін Сіздердің назарларыңызға ұсынуға рұқсат етіңіздер.
Ел экономикасының өткен жылғы негізгі даму қорытындылары туралы қысқаша айтып өтейін.
Мемлекет басшысы алдымызға қойған міндеттерді жемісті іске асыру 2012 жылы экономиканың 5% деңгейінде тұрақты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.
Сонымен бірге бұл жоспарланған өсу параметрлерінен біршама төмен. Сыртқы сұраныстың азаюы, сондай-ақ өсімдік шаруашылығының жалпы өнімі өндірісінің 27,7 % -ға азаюы мен 81 млн тоннаға жоспарланған мұнай өндірудің 79,2 млн тоннаға дейін төмендеуі басты себеп болуда.
Тауарлар өндірісі салаларындағы жоғары емес қарқын қызмет көрсету саласымен өтеліп отыр. Көліктік қызмет көрсету 7,2 % -ға, байланыс бойынша 9,6 % -ға өсті. Көтерме және бөлшек сауданың өсуі 14,6 % -ды құрады.
Қазақстандық экспорт өніміне деген сұраныстың азаюы аясында экономикадағы өсудің негізгі факторы тұтынушылық жоғары сұраныс пен елде байқалып отырған инвестициялық белсенділіктің жандауы болып отыр. Негізгі капиталға инвестициялардың көлемдері 3,8 %-ға өсті. Құрылыстың өсу қарқыны 2,9 % -ды құрады.
Экспорттық өнімге әлемдік сұраныстың қысқаруына қарамастан сыртқы саудадағы өсудің оң қарқыны сақталып отыр. 2012 жылдың 11 айындағы сыртқы сауда айналымы 125,2 млрд. АҚШ долларын құрай отырып 10,9%-ға ұлғайды.
Тауарлар экспорты өткен жылдың ұқсас кезеңіне қарағанда 6,3%-ға (84,9 млрд. долл) ұлғайды. Импорт 21,9%-ға (40,3 млрд. долл) өсті. Сауда балансының оң сальдосы 44,6 млрд. долларды құрады.
Экономиканың өсуіне тұрақты макроэкономикалық жағдай ықпал етті. 2012 жылы инфляция жылдық мәнде 6,0%-ды құрады, ол өткен жылғы деңгейден (7,4%) 1,4 пайыздық тармаққа төмен.
Қол жеткізілген нәтижелер 2012 жылы халықаралық рейтингілердегі Қазақстанның ұстанымын жақсартуға мүмкіндік берді. Сонымен, Дүниежүзілік экономикалық форумның бағалауы бойынша Қазақстан
144 елдің ішінен 51 орынға ие болды, сөйтіп өз ұстанымын 21 тармаққа жақсартты.
«Fitch» агенттігі 2012 жылы Қазақстанның егемен кредит рейтингін «ВВВ+» дейін арттырды, бұл батыс елдеріндегі дағдарыс жағдайларында елдің тұрақтылығы мен кредит қабілеттілігін білдіреді.

Құрметті әріптестер!

2012 жылы Министрліктің негізгі күш-жігері Мемлекет басшысының 2012 жылғы қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауында айтылған тапсырмаларының, сондай-ақ басқа да бағдарламалық құжаттардың іске асырылуына бағытталды.
Өткен жылы салық саясатын жетілдіру шеңберінде салық заңнамасына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Түзетулер азаматтардың жеке санаттарын әлеуметтік қолдауға, отандық өндірушілер үшін бәсекелес жағдайларды теңестіруге, салықтық әкімшілендіруді жетілдіру арқылы бизнес-ортаны жақсартуға бағытталған.
Бизнес ахуалды жақсарту бойынша жүйелі жұмыс жүргізілді. Бизнеске әкімшілік жүктемені төмендету мақсатында өткен жылы лицензиялар мен рұқсаттарды тағы да 30 %-ға қысқартуды көздейтін заң қабылданды.
Заңда жоғары қауіптерден қауіпсіздікті қамтамасыз етуге әсер етпейтін 257 рұқсатты 1096 анықталған рұқсаттан алып тастау және хабарлау тәртібіне ақпараттық сипатқа ие азаматтардың өмірі мен денсаулығы үшін тікелей тәуекелмен байланысты емес 40 рұқсатты ауыстыру көзделген.
«Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасы табысты іске асырылуда. Бүгінгі таңда қолдау шаралары 30 мыңнан астам кәсіпкерлерді қамтыды.
Бағдарламаны іске асыру барысында 2010 жылдан бастап 2012 жылға дейінгі кезеңде субсидиялауға үш бағыт бойынша 650 млрд. теңге жалпы сомасына барлығы 2574 жоба мақұлданды.
Өңірлік саясатты іске асыру шеңберінде елдің өсу орталықтары ретінде агломерацияларды (Астана, Алматы, Шымкент, Ақтау, Ақтөбе) дамыту бөлігінде қолданыстағы «Өңірлерді дамыту» бағдарламасына толықтырулар енгізілді.
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Моноқалаларды дамыту бағдарламасы бекітілді. Бағдарлама «зәкірлі» жобаларды іске асыру және ШОБ дамыту есебінен моноқалалардың экономикасын әртараптандыруды көздейді.
Бағдарламаны іске асыруға алдағы үш жылдық кезеңге республикалық бюджеттен 120 млрд. теңге бөлу көзделген.
2012 жылғы қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасы бекітілді. Оны іске асыру бойынша Іс-шаралар жоспары әзірленді. Тұжырымдама жергілікті мәндегі өзекті мәселелерді шешуде төменгі деңгейдегі әкімдердің дербестігін кезең-кезеңмен және дәйекті нығайтуға және қоғамның тыныс-тіршілігінің негізгі проблемаларын шешуде қазақстандықтардың азаматтық белсенділігін арттыруға бағытталған.
Өткен жыл Бірыңғай Экономикалық Кеңістіктің жұмыс істеуінің бірінші жылы болды. Үш елдің заңнамасын үндестіру және БЭК құқықтық базасын құру бойынша ауқымды жұмыс жүргізілуде. БЭК құқықтық базасын дамыту бойынша күнтізбелік жоспарын іске асыруда 2012 жылы 12 халықаралық құжат қабылданды, онда 115 шешім қабылданған Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің 13 отырысы және Кеден одағы мен БЭК жұмыс істеуінің мәселелері бойынша 300-ге жуық шешімді қабылдай отырып, Еуразиялық экономикалық комиссия коллегиясының 38 отырысы өткізілді.
Қазақстанның Кеден одағының елдерімен өзара саудасы 2012 жылғы қаңтар-қарашада 22,1 АҚШ долларын құрады және 2011 жылғы ұқсас кезеңмен салыстырғанда 4,8 %-ға артты. Бұл ретте, саудада теріс баланс қалыптасты, осылайша, өткен жылғы 11 ай ішінде Кеден Одағының елдеріне экспорт 6,3 млрд. АҚШ долларын құрады және 7,3 %-ға қысқарды, Кеден Одағының елдерінен импорт 15,9 млрд. АҚШ долларын құрады және 10,5 %-ға артты.
Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі мақсатында 2012 жыл ішінде қазақстандық нарыққа тауарлар мен қызметтердің қолжетімділігінің жағдайлары бойынша екі жақты келіссөздер аяқталды және сауда-экономикалық реттеу мәселелері бойынша көп жақты келіссөздер аяқталу сатысында.
МЖӘ тетіктерін қолдана отырып, инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін заңнамалық және институционалдық негізді құру мақсатында 2011 жылдан бастап МЖӘ дамыту бойынша Бағдарлама іске асырылуда.
2012 жылғы қаңтарда МЖӘ жобаларын іске асыру кезінде инвесторлардың құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған Жобалық қаржыландыру мәселелері бойынша заң қабылданды.
2012 жылғы маусымда білім беру, денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау объектілері сияқты салаларда МЖӘ қолдану үшін шектеулер алынды.
Елде МЖӘ саласын одан әрі дамыту үшін 2012 жылғы қарашада Парламентке МЖӘ жаңа түрлерін енгізу бойынша заң жобасы әзірленді және енгізілді.
Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыру мақсатында бірінші рет тәуелсіз Қазақстанның тарихында қызметті көрсетуді алушылар мен қызметті көрсетушілердің өзара қарым-қатынасын айқындайтын «Мемлекеттік қызметтер көрсету туралы» заң жобасы әзірленді.
Сонымен бірге, бірінші рет 566 мемлекеттік қызмет көрсетуден, оның ішінде 31 әлеуметтік маңызы бар қызмет көрсетуді қамтитын тізілім құрылды және бекітілді.
Мемлекеттік мүлікті басқару бойынша тиімді саясат жүргізу мақсатында квазимемлекеттік секторды қысқарту бойынша жұмыс жүргізілді. Нәтижесінде, 450 ұйым оңтайланды және әкімшілік-басқару персоналының 4 мың қызметкері қысқарды, бұл ретте, еңбекақы төлеу қорын үнемдеу 2,9 млрд. теңгені құрады.
«Халықтық IPO» бағдарламасын өткізу өткен жылдың маңызды оқиғасы болды. IPO-ға шыққан бірінші компания «ҚазТрансОйл» АҚ компаниясы болды. Барлық ел бойынша кең ақпараттық-түсіндіру және білім беру науқандары жүргізілді.
«ҚазТрансОйл» АҚ 28 млрд. теңге сомасына 38,5 млн. қарапайым акцияны орналастыру туралы хабарлады, бірақ бұл ретте жеке инвесторлардың сұранысы іс жүзінде ұсыныстан екі есеге артық.
Табиғи монополиялар, тарифтік саясат, сондай-ақ бәсекелестікті қорғау субъектілерінің қызметін мемлекеттік реттеу саласында саясатты жетілдіру бойынша үлкен жұмыс жүргізілді.
Электр энергетикасы мен табиғи монополиялардың салаларын дамыту мақсатында электр станциялары мен табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық қызметінің ашықтығы мен бақылауын арттыратын қолданыстағы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Инвестициялар көлемінің өсуі, тарифтердің тұрақтылығын қамтамасыз ету және суды үнемдеп пайдалану мақсатында 2013-2015 жылдарға арналған суға тарифтерді белгілеудің жаңа тетіктерін енгізу бойынша кешенді жоспар қабылданды.
Ішкі сауда саласы экономика өсуінің негізгі драйвері болып табылады және ЖІӨ көлемін нығайтуда елеулі үлес қосады. Осыған байланысты, сауданың заманауи форматтарын дамытуға, өнімсіз делдалдарды жоюға және неғұрлым әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаларды тұрақтандыруға бағытталған бөлшек сауданы мемлекеттік қолдау тетігін одан әрі жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірленді.
Өткен жылдың соңындағы айтулы оқиғалардың бірі - Астананың ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізу құқығына өтінімі болып табылады. Мемлекет басшысы атап өткендей, бұл оқиға Қазақстанның жаңа тарихында халықаралық деңгейдегі неғұрлым маңызды іс-шара болады.
Қазақтан Республикасының Үкіметі 2013-2018 жылдарға арналған көрмелерді ұйымдастыру және өткізу жөніндегі ұлттық жоспар қабылдады, барлық дайындық және ұйымдастырушылық іс-шаралардың шешуші операторы болып табылатын «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы құрылды.

Құрметті Серік Нығметұлы!
Құрметті алқаға қатысушылар мен қонақтар!

Жаңа міндеттер мен мемлекет басшысының 2012 жылғы желтоқсанда Қазақстан халқына Жолдауында және Үкіметтің қатысуымен 2013 жылғы 23 қаңтарда өткен кеңейтілген кеңесте берген тапсырмаларының негізінде Министрліктің ағымдағы жылғы жұмысының негізгі бағыттарына тоқталып кеткім келіп отыр.
«Стратегия 2050» стратегиясында айқындалған Жаңа стратегиялық бағытты іске асыру үшін министрлік экономикалық саясат саласындағы басты үйлестіруші орган ретінде мынадай бағыттарға шоғырланады.
Бірінші. Жоғары технологиялар мен жасыл экономиканы дамыту негізінде экономиканы жаңғырту.
2013 жылы әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына ену жөнінде тұжырымдама әзірленетін болады.
Тұжырымдама әлемдік экономиканы дамытудың демографиялық, саяси, экономикалық және технологиялық трендтерін ескере отырып Қазақстанды 2050 жылға дейін дамытудың негізгі стратегиялық бағыттарын нақтылайды.
Онда үшінші индустриялды революцияға дайындық, кластерлік тәсілді енгізу, отандық өндірістік активтерді жаңғырту, шикізат емес экспортты кеңейту және Қазақстанның тауарлар мен қызметтердің жаһандық және өңірлік нарығына кіруі мәселелері көрсетілетін болады.
Мемлекет басшысы айтқан жасыл экономикаға өту идеясы шеңберінде, Министрлік Қоршаған орта министрлігімен бірлесіп мақсаты экономиканың әртүрлі салаларында табиғи ресурстарды сақтау және ұтымды пайдалану болып табылатын Ұзақ мерзімді жасыл экономикаға өту стратегиясын әзірлеуге кірісті. Стратегия ауылшаруашылығы, өнеркәсіп, су ресурстары, білім беру, қалдықтарды кәдеге жарату, энергетика сияқты салаларды тұрақты дамытуға арналған кешенді тәсілдерді айқындайды.
Екінші. Экономиканың макроэкономикалық тұрақтылығы мен орнықтылығын қамтамасыз ету.
Министрлік елдегі келісілген әлеуметтік-экономикалық саясатты қалыптастыратын негізгі мемлекеттік орган болып табыла отырып елдің экономикасын тұжырымдамалық дамыту бойынша салааралық үйлестіруді күшейтуге баса назар аударады.
Біздің бағалауымыз бойынша 2013 жылы экономиканың өсуі тұрақты болуы тиіс. Біздің күтуіміз бойынша әлемдік экономикадағы тұрақсыздықтың теріс әсері 2012 жылға қарағанда елеусіз болады.
Салаларда өсудің оң серпінін сақтаған жағдайда, сондай-ақ тиісті мемлекеттік органдармен белсенді саясат жүргізген жағдайда жоспарланған 6% деңгейінде ЖІӨ-нің өсуі үшін барлық негіз бар.
Дамыған елдердегі баяу өсуі жағдайында экспортты және экономикалық өсу көздерін әртараптандыру, сондай-ақ сыртқы нарықтағы азайып бара жатқан сұранысты ішкі сұранысқа қайта бағдарлау бойынша жұмысты күшейту қажет.
Құрылыс, инфрақұрылымды дамыту, ауылшаруашылығы, тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы сияқты капитал құрайтын салаларға бағдарлау отандық құрылыс индустриясы мен металлургияны дамытуға, сондай-ақ жаңа жұмыс орындарын құруға қосымша қарқын береді.
Дағдарысқа қарсы ден қоюдың көп деңгейлі жүйесін енгізу мақсатында жағдайға жедел мониторинг жүйесіне өңірлерді және ірі жүйе құрушы кәсіпорындарды дамыту көрсеткіштері енгізілетін болады.
Бұдан басқа, мемлекет басшысының тапсырмасын орындау үшін дағдарыстық жағдайда жұмыспен қамту және экономиканың өсуін қамтамасыз ету бойынша Жол картасын әзірлеу басталды. Жол картасы дағдарысқа қарсы жоспарды барынша егжей-тегжейлі деңгейді іске асырудың құралы болуы тиіс.
Үшінші. Инвестицияларды қолдаудың мемлекеттік саясатын қалыптастыру.
Жаңа тікелей инвестицияларды тарту және сыртқы нарықтардан капиталды іздестіру осы кезеңде экономикалық саясаттың басымдығы болады.
Дамыған елдердегі баяу өсуі жағдайында инвесторлар тұрақты макроэкономикалық және саяси ортасы бар дамушы елдерде жаңа нарықтар мен инвестициялық мүмкіндіктерді іздейді. Осыған байланысты, экономиканың барлық басым секторларына инвестициялар тарту үшін әлемдік капитал нарығында әлеуетті инвесторлармен нысаналы жұмыстар жүргізілетін болады.
Бұл жерде мемлекеттің экономикаға қатысуын одан әрі қысқарту бойынша Мемлекет басшысының тапсырмасына байланысты ауқымды жұмыс жасау қажет.
Сонымен, жеке секторға стратегиялық сипатқа ие емес мемлекеттік кәсіпорындарды, квазимемлекеттік компанияларды, бейінді емес функцияларды беру арқылы жекешелендірудің екінші кезеңін жүргізу қажет. Жекешелендіру отандық және шетелдік инвесторлардың көп санын тарту үшін транспарентті жүргізілетін болады.
Инвесторлар үшін Қазақстанның тартымдылығын арттыру мақсатында Экономикалық ынтымақтастықты дамыту ұйымының озық стандарттары негізінде инвестициялық ахуалды жақсарту бойынша жұмыстар жүргізілуде.
Біз көп үмітімізді мемлекеттік жеке меншік әріптестікті дамытумен байланыстырамыз, әсіресе Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша жаңа ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске қосумен байланысты.
Ағымдағы жылдың бірінші жарты жылдығының соңына дейін жаңа қаржылық тетіктер: тек әлеуметтік маңызы бар жобалар үшін «қол жетімділік үшін төлемдерді»; халықаралық практикада кеңінен қолданылатын келісімшарттардың жаңа түрлерін; енгізу конкурстық рәсімдерді жеңілдету, күрделі емес жобалар үшін үлгілік құжаттамалар әзірлеу көзделетін мемлекеттік жеке меншік әріптестікті дамыту жөнінде заң жобасын қабылдау жоспарланады.
Сондай-ақ қазіргі таңда «Жалғыз терезе» қағидаты бойынша жобаларға сараптама жүргізумен ғана айналысатын мемлекеттік жеке меншік әріптестік орталығының жұмысын оған мемлекеттік жеке меншік әріптестіктің барлық жобаларын дайындау және сүйемелдеу бойынша жұмыстарды жүктей отырып қайта форматтау жоспарлануда. Өңірлерде Мемлекеттік жеке меншік әріптестік орталығының әдіснамалық қолдауымен Мемлекеттік жеке меншік әріптестіктің өңірлік орталықтарын құру жоспарланады.
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің басшылығымен Мемлекеттік жеке меншік әріптестікті дамытудың ұзақ мерзімді және ағымдағы мәселелерін қарастыру жоспарланатын мемлекеттік жеке меншік әріптестік бойынша қосымша Үйлестіру кеңесі құрылды.
Төртінші. Бюджеттік саясаттың теңгерімділігін қамтамасыз ету және мемлекеттік шығыстардың тиімділігін артыру.
Жалпы ұлттық жоспарға сәйкес ағымдағы жылдың бірінші тоқсанында негізгі мақсаты макроэкономикалық тұрақтылық пен экономиканың орнықты өсуін қамтамасыз ету, халықтың әл-ауқатын ұстап тұру және бюджет қаражатын тиімді пайдалануды арттыру болып табылатын Жаңа бюджеттік саясат тұжырымдамасы әзірленетін болады.
Мемлекеттік борыш пен мемлекеттік қаржының тұрақтылығын бір қалыпты деңгейде ұстап тұру үшін Жалпы ішкі өнімге қатысты бюджет тапшылығы мен мұнай емес тапшылықтың өсуін ұстап тұру жоспарланады. Квазимемлекеттік сектор борышының өсуіне бақылау қамтамасыз етілетін болады.
Қордың қаражатын пайдалануды кепілдендірілген трансферт көлемінде шектеу арқылы мұнай ресурстарын Ұлттық қорда жинау саясаты жалғасады. Сонымен бірге Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ел ішіндегі ірі стратегиялық жобаларға инвестициялау үшін Ұлттық қор қаражатын тиімді пайдалану тетігі әзірленетін болады.
Экономиканың өсуін қамтамасыз ету үшін бюджет шығыстарына ЖІӨ-ге қатысты тұрақты деңгейде қолдау көрсетіледі. Бұл салық саясатын өзгерту және салық салу базасын кеңейту арқылы бюджеттің кіріс бөлігін қайта қарауды талап етеді.
Бюджетаралық қатынастарды жетілдіруге, басқарудың төменгі деңгейлерін қаржылық бекітуге бағытталған заң жобаларының пакеті, оның ішінде «Жергілікті бюджеттерге берілетін жалпы сипаттағы 2014-2016 жылдарға арналған трансферттер туралы» Заң жобасы әзірленеді және нысаналы трансферттерді қалыптастыру мен бөлудің қолданыстағы тетігі қайта қаралатын болады.
Бюджеттік жоспарлаудың тиімділігін арттыру мақсатында Министрлік нәтижеге бағдарланған бюджеттеу жүйесін одан әрі жетілдіру жұмыстарын жалғастырады.
Бюджет нақты қаржыландыру қажеттілігіне байланысты және бөлінген қаражатты нақты нәтижелермен байланыстыруды ескере отырып қалыптастырылатын болады.
Түрлі бағдарламаларға бюджет қаражатын бөлу аралық нәтижелерге қол жеткізумен қатаң байланыстырылатын болады және тиімсіз шығыстар неғұрлым нәтижелі бағдарламаларға қайта бөлінеді.
Озық әлемдік тәжірибе негізінде елімізде мемлекеттік аудиттің кешенді жүйесін құру мақсатында Мемлекеттік аудитті енгізу тұжырымдамасы әзірленеді.
Бесінші. Тиімді салық саясатын жүргізу
Салықтық жеңілдіктердің тиімділігін арттыру мақсатында олардың экономиканың шикізат емес секторлары мен инновацияларды дамытудағы ынталандыру рөлін күшейту үшін бірніші жартыжылдықта Президенттің тапсырмасы бойынша қолданыстағы салықтық жеңілдіктерге тексеру жүргізіледі.
Сонымен қатар жер салығын ұлғайту арқылы жерлерді пайдаланудың тиімділігін арттыру мақсатында Агроөнеркәсіптік кешенге салық салуды реформалау жоспарлануда.
Алтыншы. Мемлекеттік басқару және жоспарлау жүйесін жетілдіру
Осы жылы Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмалары бойынша өткен жылы басталған мемлекеттік басқару жүйесінде айтарлықтай реформаларды іске асыру жалғасатын болады.
Сонымен сәуір айында Парламентке «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін бөлу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заң жобасы енгізіледі, ол қайталанудың болмауына, сондай-ақ жекелеген өкілеттіктерді орталықтан өңірлерге беруге, яғни халық пен бизнеске жақындауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар Жергілікті мемлекеттік басқарудың үлгі құрылымы өзгертіледі.
Ауыл әкімдерін сайлаудың енгізілуіне және жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуына байланысты оларды қаржылық және кадрлық бекіту жүргізілетін болады.
«Мемлекеттік қызметтер көрсету туралы» заң жобасы қабылданады. Осы заң жобасын қабылдау мемлекеттік органдар қызметінің басым бағытын - азаматтардың мүдделеріне қызмет көрсету мен мұқтаждықтарын қанағаттандыруды айқындауға, яғни мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының жаңа деңгейіне көтеруге мүмкіндік береді.
Стратегиялық жоспарлау жүйесі одан әрі жетілдірілетін болады.
«Қазақстан -2050» стратегиясының» ережелерін ескере отырып, ағымдағы жылдың соңына дейін қолданыстағы барлық бағдарламалық құжаттарға тексеру жүргізіледі және олар оңтайландырылатын болады. Жалпыұлттық жоспарға сәйкес мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларын түзету жұмыстары басталды.
Стратегиялық және бюджеттік жоспарлаудың байланыстырылуын қамтамасыз ету үшін мемлекеттік органның стратегиялық жоспарының, бюджеттік бағдарламалар мен бюджеттік өтінімнің форматын, олардың мазмұны мәлімделген шығыстардың стратегиялық бағыттарға, мақсаттарға, міндеттер мен индикаторларға сәйкес келетініне айқын түсінік беретіндей етіп жетілдіру болжануда.
Жетінші. Әлеуметтік саясаттың жаңа қағидаттарын қалыптастыру.
Мемлекет басшысы атап өткендей, елді экономикалық жаңғырту әлеуметтік жаңғыртусыз және адами капиталдың сапасын арттырусыз мүмкін емес.
Осыған байланысты ағымдағы жылы Дүниежүзілік банкпен бірлесе отырып Қазақстан Республикасын 2030 жылға дейін әлеуметтік дамыту тұжырымдамасы әзірленеді.
Әлеуметтік жаңғыртудың негізгі бағыттары - барлық қазақстандықтар үшін тең мүмкіндіктерге жағдай жасау, қазақстандық өмір сүру сапасын қалыптастыру, инклюзивтік, өндірістен қол үзбей білім алу, өнімді жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету және әлеуметтік-еңбек қатынастарының тиімді моделін қалыптастыру.
Мемлекет басшысының Жолдауын іске асыру мақсатында іске асырылуы тиісті негіздемелік заңмен регламенттелетін әлеуметтік ең аз стандарттар жүйесін қалыптастыру жұмыстары жүргізілуде. Әлеуметтік ең аз стандарттар білім, денсаулық сақтау мәдениет, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, спорт және әлеуметтік қамту салаларындағы адам өмірінің барлық жақтарын қамтуы тиіс.
Көші-қон саласындағы саясат елдің тұрақты өсуіне ықпал етуі тиіс. Осыған байланысты Көші-қон проблемаларын шешу, отандық кадрларды сақтап қалу және шетелдік білікті кадрлар ағыны үшін қолайлы жағдайлар жасау жөнінде кешенді жоспар әзірленді.
Сегізінші. Интеграциялық процестерді дамыту.
2013 жылға арналған міндеттердің бірі – Кеден одағы, Бірыңғай экономикалық кеңістік пен Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру шеңберіндегіндегі интеграциялық процестерді ескере отырып, экономиканың құбылмалы жағдайларына уақтылы ден қою болып табылады.
Ағымдағы жылы Бірыңғай экономикалық кеңістіктің құқықтық базасын дамыту, Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістіктің халықаралық шарттарын кодификациялау жөніндегі күнтізбелік жоспарды іске асыру жұмысының басым бөлігін атқару, интеграциялық процестерді одан әрі дамыту бағыттарын пысықтау қажет.
Отандық өндірушілердің мүдделерін қорғау мен ілгерілету үшін Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістік бойынша серіктес елдердегі тауарлардың импорты мен экспорты кезінде кедергілерді жою үшін күш салынады, қазақстандық экономиканы Бірыңғай экономикалық кеңістіктің жұмыс істеу жағдайларына бейімдеу мақсатындағы жұмыстар жандандырылатын болады.
ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне дайындық және оны өткізу шеңберінде ағымдағы жылы негізгі күш Тіркеу дерекнамасының жобасын әзірлеу мен бекітуге, сондай-ақ 2013-2018 жылдарға арналған ЭКСПО-2017 ұйымдастыру мен өткізу жөніндегі бекітілген ұлттық жоспарды іске асыруға шоғырланатын болады.
Құрметті Серік Нығметұлы!

Министрлік жүктелген жаңа функцияларды ескере отырып, Мемлекет басшысы қойған міндеттердің іске асырылуы үшін барлық күш-жігерін салады және елдегі макроэкономикалық тұрақтылық пен экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін ерекше шаралар қолданады.

Назарларыңызға рахмет!

 

Архив

Мамыр
2018
ДсСсСрБсЖмСнЖк
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031

Мемлекеттік орган басшыларының блог-тұғырнамасы

Өту