Қазақстанда киіктердің қырылуы мәселесіне қатысты депутаттық сауал

Сейсенбі, 08 Қазан 2019, 19:29:19
Қазақстан Республикасының Сенат депутаттары Ә. Құртаев, А. Бейсенбаев, С. Еңсегенов, М. Жолдасбаев, М. Көбенов, Е. Мамытбеков, Е. Сұлтанов, М. Бақтиярұлы, Н. Қылышбаевтың Қазақстанда киіктерді қорғау туралы мәселесіне қатысты 2019 жылғы 29 наурыздағы сауалына жауап.
Премьер-Министр - Аскар Мамин

Киіктерді қорғау бойынша жеке заң қабылдауға қатысты

Табиғатты қорғау заңнамасының бұзылуына жол берген азаматтарға, оның ішінде қызмет бабын пайдаланып, браконьерлік жасаған лауазымды тұлғаларға қатысты жазалаудың қатаң шараларының қолданылуын көздейтін киіктерді қорғау бойынша жеке заң қабылдауға қатысты.

Қазіргі кезде Парламент Мәжілісінің қарауындағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне агроөнеркәсіптік кешенді реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасының шеңберінде депутаттар табиғатты қорғау заңнамасы бұзылған жағдайда мүлікті міндетті түрде тәркілеу бөлігінде браконьерлікпен күресуге бағытталған түзетулерге бастамашылық жасады (Үкіметтің 2019 жылғы 18 сәуірдегі № 11-8/270 зп қорытындысымен қолдау тапты).

Сондай-ақ Бас прокуратура Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылға арналған заң жобалау жұмыстарының жоспарына сәйкес «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қылмыстық және қылмыстық-процестік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын әзірлеуде, оның шеңберінде браконьерлікпен күресті күшейту жөнінде шаралар қабылдау болжануда.

Сонымен қатар Қылмыстық кодекстің 337-бабының төртінші бөлігінде және 361-бабында құқық қорғау органдарының қызметкерлері қызмет бабын пайдаланып браконьерлік жасаған жағдайда оларға қатысты лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдаланғаны үшін жауапкершілік көзделген.

Осыған байланысты киіктерді қорғау бойынша жекелеген заң жобасын әзірлеуді орынсыз деп есептейміз.

Киіктерді пайдалануға мораторий енгізуге қатысты

Киіктерді, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға мораторий енгізуге қатысты.

«Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) 15-бабына сәйкес жануарлардың сирек кездесетiн және жойылып кету қаупi төнген түрлерiн, олардың бөліктерін немесе дериваттарын алып қоюға айрықша жағдайларда Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша жол беріледі.

ҚК 339-бабында пайдалануға тыйым салынған жануарларды, олардың бөліктерін немесе дериваттарын заңсыз алуға, иемденуге, сақтауға, өткізуге, әкелуге, әкетуге, салып жіберуге, тасымалдауға немесе жоюға, заңсыз олжалауға жазалау көзделген.

Сондай-ақ Заңға сәйкес киіктер таралымын сақтау және өсімін молайту мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 шілдедегі № 969 қаулысымен 2020 жылға дейін Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында киіктерді, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға тыйым салынған.

Сонымен қатар АӨК бойынша заң жобасы шеңберінде Үкімет жабайы тірі жануарларды, оның ішінде сирек кездесетін және жойылып кету қаупі төнген санатқа жатқызылған түрлерді экспорттауға қорытынды (рұқсат беру құжаты) және лицензия беру бөлігінде ұлттық заңнаманы Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының «Тарифтік емес реттеу шаралары туралы» 2015 жылғы 21 сәуірдегі № 30 шешімімен сәйкестендіруге бағытталған түзетулерге қолдау білдірді. Көрсетілген нормалар жабайы жануарлардың заңсыз айналымына, сондай-ақ фаунаның бөтен тектес түрлерін республика аумағына қоныстандыруға тосқауыл қоюға мүмкіндік береді.

Осылайша, сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жануарлар түрлерін аулауға тыйым салу, сондай-ақ пайдалануға тыйым салынған жануарлар түрлерінің бөліктері мен дериваттарын олжалағаны, сатып алғаны, өткізгені, сатқаны үшін қылмыстық жауапкершілік Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында бұрыннан көзделген, яғни қосымша мораторийлер мен басқа да тыйым салу шараларын белгілеудің қажеті жоқ.

Браконьерлік жасаған тұлғалардың тәркілеу бойынша

Браконьерлік жасаған тұлғалардың мүлкін, сондай-ақ қылмыс құралдарын, оның ішінде браконьерлік мақсатта пайдаланылған автокөлік құралдарын тәркілеу мәселесі бойынша.

АӨК бойынша заң жобасы шеңберінде депутаттар қылмыс құралдарын, оның ішінде браконьерлік мақсаттарда пайдаланылатын автокөлік құралдарын міндетті түрде тәркілеу жөніндегі түзетулерге, сондай-ақ браконьерлікпен күресуге бағытталған басқа да бірқатар өзгерістерге бастамашылық жасады (Үкіметтің 2019 жылғы 18 сәуірдегі № 11-8/270 зп қорытындысымен қолдау тапты).

Сонымен бірге ҚК 48-бабына сәйкес браконьерлер қылмыс жасаған жағдайда қылмыс жасау кезінде пайдаланылатын мүлік меншік түріне қарамастан міндетті түрде белгіленген тәртіппен сот шешімі бойынша тәркіленеді.

«Қорғалжын-Теңіз» аумағында киіктерді қорғайтын Ұлттық парк құру бойынша

«Қорғалжын-Теңіз» аумағында киіктерді қорғау бойынша Ұлттық парк, сондай-ақ мамандар даярлау орталықтарын құруға қатысты.

Қазақстанның он әкімшілік аумақтық бірлігінде киіктің 3 таралымы мекендейді. Осылайша, Ақтөбе және Қостанай облыстарында киіктерді, олардың қоныс аудару жолдарын және шоғырлану орындарын сақтау үшін «Ырғыз-Торғай» және «Алтын Дала» табиғи резерваттары құрылды.

Бұдан басқа, сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жануарлар түрлері мен өсімдіктердің, оның ішінде киіктердің санын қалпына келтіру мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 18 желтоқсандағы № 1183 қаулысымен Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығының аумағы кеңейтілді. Кеңейту учаскелері киіктердің Бетпақдала таралымы жиналатын жерлерді қамтиды.

Қазіргі кезде Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті базасында киіктерді сақтау және өсімін молайту орталығы құрылған.

Сондай-ақ АШМ Батыс Қазақстан облысында киіктерді қорғау үшін аумақты кеңейту мақсатында Бөкейорда табиғи резерватын құруды жоспарлауда.

Қызылорда облысында Халықаралық Аралды құтқару Қоры жабайы жануарларды (құландар, киіктер, қарақұйрықтар) жартылай ерікті жағдайда бағып күтетін Жабайы жануарларды жерсіндіру және көбейту орталығын құру мәселесін пысықтауда.

Осы көрсетілген орталықтар базасында киіктерді сақтаумен айналысатын мамандар даярлайтын курстар ашу көзделген. Осы баяндалғандардың негізінде киіктерді сақтау бойынша Ұлттық парк және мамандар даярлау орталықтарын құру орынсыз.

Киіктерді қорғау ұйымын құру туралы

Заманауи цифрлық технологиялармен жарақтандырылған киіктерді қорғаудың жаңа ұйымын құрып, оған Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің «Охотзоопром» ӨБ» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының функцияларын беру мәселесі бойынша.

«Охотзоопром» ӨБ» республиканың биологиялық әртүрлілігі мен гендік қорын сақтау мақсатында жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғауды, молықтыруды және орнықты пайдалануды қамтамасыз ету үшін құрылған. «Охотзоопром» ӨБ 44 ұтқыр топтың күшімен 123 млн га алқапта сирек кездесетін жануарлар түрлерін, оның ішінде киіктерді қорғаумен және оларға мориторинг жасаумен айналысады.

Қорғау іс-шараларына инспекторлық құрамның 256 адамы жұмылдырылған, олар 239 бірлік жол талғамайтын көлік құралдарымен, байланыс құралдарымен, қызметтік қарумен, нысандық киіммен және қорғау қызметін жүзеге асыру үшін басқа да материалдық-техникалық құралдармен жарақтандырылған.

Сирек кездесетін және жойылып бара жатқан тұяқты жануарлардың түрлері мен киіктерді қорғауды барынша жедел және тиімді қамтамасыз ету мақсатында тікұшақ пен ұшақ пайдаланылады.

Ішкі істер департаменттерімен және АШМ ОШЖДК облыстық аумақтық инспекцияларымен бірлесіп жұмыс істеу қорғау іс-шараларының ажырамас бөлігі болып табылатынын атап өтуіміз керек. 2017 – 2018 жылдар аралығында «Охотзоопром» ӨБ-нің инспекторлық құрамы АШМ ОШЖДК облыстық аумақтық инспекцияларының қызметкерлерімен 222 бірлескен рейд және ішкі істер органдарының қызметкерлерімен бірге 312 рейд өткізді.

Өткізілген қорғау іс-шараларының нәтижелері бойынша көрсетілген кезеңде 386 қылмыстық жазаланатын әрекет анықталды. Көрсетілген қылмыстық істер санынан құқық қорғау органдары істері 15 %-ын тоқтатты, 11 %-ы уақытша тоқтатылды, істердің 47 %-ы сотқа жеткізілді, ал қылмыстық істердің 27 %-ы тергелу үстінде.

Қолданылып жатқан шаралар арқылы сирек кездесетін тұяқты жануарлар түрлері мен киіктер санының жылдан жылға көбейіп келе жатқаны байқалады.

Сонымен бірге, ағымдағы жылы кең ауқымды «Киік» табиғат қорғау акциясы басталды, ол мүдделі мемлекеттік органдардың аумақтық бөлімшелерімен (АШМ, ІІМ, БП, ҰҚК, Қаржымині) бірлесіп, «Охотзоопром» ӨБ күшімен тұрақты түрде (сәуір-мамыр) өткізіліп тұратын болады және киіктерге, сондай-ақ Қазақстан Республикасы аумағында басқа да жабайы фауна түрлеріне браконьерлік жасауға, олардың дериваттарын өткізуге және сатып алуға маманданатын ұйымдасқан қылмыстық топтарды анықтау және олардың жолын кесу жөнінде жедел іс-шаралар өткізуді көздейді.

Қазіргі кезде АШМ «Охотзоопром» ӨБ-нің бұдан былайғы қызметін жетілдіру бойынша ұсынымдар дайындау үшін оған аудит жүргізуде.

Атқарылған жұмыс нәтижелері бойынша АШМ Сіздерді қосымша хабардар ететін болады.

Киіктерді қорғау жөнінде қоғамдық қор құру туралы

2007 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Даму Бағдарламасының қолдауымен Қазақстанда «Қазақстанның биоәртүрлілігін сақтау қоры» құрылды. Қордың міндеті биоәртүрлілікті сақтау саласындағы проблемалық мәселелерді шешу бойынша, оның ішінде киіктерді қорғау және өсімін молайту бойынша жобаларды қаржыландыру болып табылады.

Қордың қызметі кезінде биоәртүрлілікті орнықты басқару бойынша жобаларға шамамен 3 млн АҚШ доллары, оның ішінде киіктер таралымын сақтауға 250 мыңнан астам АҚШ доллары бөлінді.

Сонымен бірге жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және орнықты пайдалану мәселелерімен Франкфурт зоологиялық қоғамы (Германия қаржыландыратын «Қазақстан биологиялық әртүрлілікті сақтау қауымдастығы» республикалық қоғамдық бірлестігі және Германияның табиғат пен биоәртүрлілікті қорғау одағының (NABU) қолдауымен «Жаңа экологиялық қауіпсіз технологияларды енгізу орталығы» сияқты үкіметтік емес ұйымдар айналысады.

Көрсетілген ұйымдар негізінен халықаралық ұйымдардың гранттары есебінен қаржыландырылады және жануарлар дүниесін, оның ішінде киіктерді қорғау және мониторингтеу, мүдделі мемлекеттік органдармен өзара тығыз іс-қимыл жасай отырып, жергілікті халық арасында табиғатқа жанашырлықпен қарауды насихаттау бойынша жобаларды іске асырады.

Баяндалғандардың негізінде, киіктерді қорғау бойынша жеке қоғамдық қор құру орынсыз.


Жаңалықтар тізбегі
31 Наурыз 2020, 21:40
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың мәлімдемесі
30 Наурыз 2020, 16:55
Коронавируспен күресуге тартылған медицина қызметкерлеріне төленетін үстеме ақы көлемі бекітілді
30 Наурыз 2020, 15:20
Видеодайджест: «Аптаның айшықты оқиғалары» №54
30 Наурыз 2020, 08:30
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 28 наурыздағы №154 Қаулысы
30 Наурыз 2020, 08:30
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 27 наурыздағы №143 Қаулысы
30 Наурыз 2020, 08:30
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 27 наурыздағы №142 Қаулысы
30 Наурыз 2020, 08:30
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 27 наурыздағы №141 Қаулысы
28 Наурыз 2020, 12:15
Машина жасау саласындағы бір жұмыс орны іргелес салаларда 7-8 жұмыс орнын құруға жол ашады
28 Наурыз 2020, 11:56
ҚР Премьер-Министрі А. Мамин мен ӨР Премьер-Министрі А. Арипов Қостанайда жаңа автомобиль модельдерінің бірлескен өндірісін ашты
27 Наурыз 2020, 13:01
Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында 30 наурыз бен 5 сәуір аралығында кәсіпорындар мен ұйымдардың жұмысы уақытша тоқтатылады
27 Наурыз 2020, 08:30
Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі клиенттерге төлемді кейінге шегеруді автоматты түрде қосымша құжаттарды талап етпей жүзеге асырады
26 Наурыз 2020, 18:42
ҚР Президенті жанындағы ТЖ режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік комиссия Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында шектеу шараларын күшейтті
25 Наурыз 2020, 16:56
Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық биотехнология орталығына барды
24 Наурыз 2020, 22:41
ҚР Президенті ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинмен және БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерришпен телефон арқылы сөйлесті
24 Наурыз 2020, 15:11
Үкіметте Мемлекет басшысының тапсырмасын іске асыру шаралары қаралды
24 Наурыз 2020, 14:34
«Birgemiz» Қоғамдық қорының Қамқоршылар кеңесінің құрамы жарияланды
23 Наурыз 2020, 13:36
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комиссияның отырысында сөйлеген сөзі
22 Наурыз 2020, 13:20
Видеодайджест: «Аптаның айшықты оқиғалары» №53
21 Наурыз 2020, 16:09
Қ. Тоқаев коронавируспен күрес жұмыстарын үйлестіру және мониторинг жасау жөніндегі Шұғыл әрекет ету орталығына барды
21 Наурыз 2020, 14:50
ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанның үкімет басшыларымен телефон арқылы сөйлесті
21 Наурыз 2020, 12:34
Асқар Мамин қазақстандықтарды Наурыз мейрамымен құттықтады
21 Наурыз 2020, 09:06
ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқын Наурыз мерекесімен құттықтады
21 Наурыз 2020, 09:01
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Наурыз мейрамымен құттықтады
21 Наурыз 2020, 08:05
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 20 наурыздағы №127 Қаулысы
21 Наурыз 2020, 08:00
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 20 наурыздағы №126 Қаулысы
20 Наурыз 2020, 17:52
А. Мамин әкімдерге ірі кәсіпорындармен және ШОБ-пен бірлесіп жұмыс орындарының сақталуын қамтамасыз етуді тапсырды
20 Наурыз 2020, 12:00
Карантин енгізу қазақстандықтарды барлық қажетті өнімдермен қамтамасыз етуді шектемейді — Е. Тоғжанов
20 Наурыз 2020, 11:53
Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларындағы мемлекеттік ұйымдардың қызметкерлерінің 70%-ы қашықтан жұмыс істеуге көшірілді
20 Наурыз 2020, 11:29
Қазақстанда азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге 32 млрд теңгеден астам қаржы бөлінеді
20 Наурыз 2020, 09:38
ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Нұр-Сұлтан қаласында карантин режимін қамтамасыз ету жұмыстарын тексерді 
20 Наурыз 2020, 07:55
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына үндеуі
19 Наурыз 2020, 20:56
ҚР аумағында COVID-19 таралуына жол бермеу шаралары туралы брифинг өтеді
19 Наурыз 2020, 19:34
Мемлекет басшысы Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаевтың есебін тыңдады
19 Наурыз 2020, 19:15
Қасым-Жомарт Тоқаев Нұр-Сұлтан қаласының кіреберісіне қойылған бақылау-өткізу бекетіне барды
19 Наурыз 2020, 12:48
Қазақстан Президенті Бас прокурор Ғизат Нұрдәулетовті қабылдады
18 Наурыз 2020, 21:17
Әлеуметтік маңызы бар өнімдерді импорттау үшін «жасыл дәліз» ашылды
18 Наурыз 2020, 18:59
Үкімет азық-түлік бағасының тұрақтылығын және үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз етеді
18 Наурыз 2020, 13:17
Нұрсұлтан Назарбаев коронавируспен күреске 200 миллион теңге бөлуді тапсырды
18 Наурыз 2020, 13:15
Мемлекет басшысы Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларының әкімдерімен бейнебайланыс арқылы кеңес өткізді
18 Наурыз 2020, 11:22
Мемлекет басшысы Премьер-Министр, Төтенше жағдай режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік комиссия төрағасы Асқар Маминді қабылдады
17 Наурыз 2020, 20:36
Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларына кіруді және шығуды шектеу туралы
17 Наурыз 2020, 18:50
2020 жылы «Бәйтерек» холдингі 19 мыңнан аса ШОБ жобасына қолдау көрсетеді
17 Наурыз 2020, 16:10
ҚР Президенті жанындағы ТЖ режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік комиссия биылғы 19 наурыздан бастап Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында карантин режимін енгізді
17 Наурыз 2020, 15:46
Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі, саясаттанушы Расул Жұмалыны қабылдады
17 Наурыз 2020, 14:13
Р. Дәленов уақытша жабылған нысандарды қолдау шаралары туралы айтып берді
17 Наурыз 2020, 13:50
Баға өткен аптаның басындағы деңгейде болуы тиіс — Б. Сұлтанов сөзін қазақстандық кәсіпкерлерге бағыттады
17 Наурыз 2020, 13:41
ҚР-да жеке тұлғалардың тұтынушылық қарыздары бойынша 90 күннен астам мерзімі өткен кезде сыйақы есептеуге тыйым салу енгізіледі — М. Әбілқасымова 
17 Наурыз 2020, 13:13
Әлихан Смайылов ТЖ кезеңінде бюджетті қалыптастырудың ерекше тәртібі туралы айтып берді
17 Наурыз 2020, 12:52
Қазақстанда 200 мың жұмыс орны ашылады — Б. Нұрымбетов азаматтарды жұмыспен қамту шаралары туралы
17 Наурыз 2020, 11:36
Қазақстанда ішкі нарықты отандық азық-түлік өнімдерімен толықтыру үшін қажетті жағдайлар жасалған — ҚР АШМ 
Депутаттық сауал
© 2019 - 2020 Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Баспасөз Қызметі